Podgorzałka

Podgorzałkę zwano niegdyś kaczką białooką, a prof. Taczanowski pisał o niej:
Lusterko, oko i pokrywy podogonowe białe; u samca głowa i piersi rdzawo czerwone, u samicy rdzawo brunatne.

Stary samiec w godowej odzieży ma głowę, szyję i piersi rdzawo czerwone, z brunatną na szyi obróżą i plamką białą na podbródku; płaszcz brunatno czarny, drobniutko rudawo popylony i słabo zielono i purpurowo połyskujący; boki brunatno rdzawe; podbrzusze brudno szare, białawo popylone; środek brzucha i pokrywy podogonowe czysto białe; kuper czarny. Na czarniawych skrzydłach mocniejszy zielonawy połysk niż na płaszczu, lusterko białe, czarniawą széroką smugą zakończone, białe środki lotek piérwszorzędnych i cały spód skrzydła. Dziób tego kształtu i proporcyj jak u poprzedzającej, modrawo czarny; nogi sinawe, z czarnemi płetwami; tęcze białe.

U samicy kolory bledsze, mniéj czyste i mniéj odznaczone; głowa z szyją i piersią rdzawo brunatna, z białawem podgardlem; na bokach ciała kolor podobny piersiom, lecz więcéj spłowiały; płaszcz ciemno brunatny, ze rdzawemi brzegami; skrzydła bledsze niż u samca, środki lotek piérwszorzędnych bledsze od końców i brzegów, lecz nie białe; środek brzucha brudno biały, be nagłego odgraniczenia.
Samiec w odzieży letniej mało się różni od wiosennego, kolor głowy nie tak ma czysty i wybitny, jakby brudniejszy, znacznie ciemniejszy na wiérzchu głowy, na bokach ciała więcéj brunatnawy, na wyższej części pleców brzegi piór wyraźniej rdzawe.
Młode w piérwszém piérzu podobne do starej samicy, najłatwiej dadzą się rozpoznać po kolorze spodnich części ciała, podobnie jak na młodych gatunku poprzedzającego, skombinowanym przez rdzawe na szyi i piersiach, a płowe na brzuchu, rzadkie końcówki po szarych w środku piórach; na podbródku o wiele mniejsza biaława przestrzeń; pokrywy podogonowe płowe, cokolwiek ciemno poplamione.

Pisklę puchowe. wiérzch głowy, tył karku i wiérzch ciała oliwkowo brunatny; całe boki głowy zajmując okolicę nadoczną, boki szyi i spód zielonkowato żółtawe; podbrzusze sadzowate, zostawiając cienki pasek na środku i podogoniu brudno żółtawego koloru; na grzbiecie ponad skrzydłami i przed nasadą ogona dwie pary plam żółtawych.
Jaja znacznie mniejsze niż u poprzedzającej, podobnego kształtu, blado żółtawe, niekiedy wpadające w bardzo słaby odcień szarawy lub zielonawy.

Mieszka w Europie i w Azyi; u nas najpospolitsza ze wszystkich podgorzałek, na przelotach znajduje się obficie na wszystkich większych wodach, lecz zapada i na mniejszych; na ląg wszędzie zostaje po całym kraju na stawach, jeziorach, bagnach i rzékach wolno płynących i rozlewających się po łąkach, mających odnogi, zarosłe łachy itp., w ogóle po dużych jak i po małych wodach, nierzadko po polnych małych jeziorkach i bagienkach; potrzebuje jednak placów głębokich i czystych pomiędzy zaroślami trzcinnemi lub łozowemi. Przylatuje w Kwietniu, zabawia do późnej jesieni, zdarza się, lubo bardzo rzadko, wśród zimy.
Bardzo łatwo poznać ją w locie, wydaje się bowiem czarna z wielką białą przestrzenią na skrzydłach. Odzywa się podobnie jak poprzedzająca: kre-kre-kre... lecz nie tak grubo. Żywi się więcéj roślinami wodnemi niż zwiérzęcemi pokarmami, zlatuje się nawet na mannę razem z kaczkami właściwemi, a nawet niekiedy i w pola na zboża dojrzałe.

Gnieździ się zawsze przy wodzie, po kępach, spławach lub pod nadbrzeżnemi krzakami, niekiedy nawet w gałęziach na parę stóp nad ziemią, zawsze w miejscu trawą świeżą ub suchą doskonale zasłonionem. Gniazdo podobne poprzedzającej. Jaj niesie 7 do 12. Mięso na równi cenione z cyrankami, pomimo spasienia się nie nabiera nieprzyjemnego zapachu.

Lodówka

Kaczkę lodówkę opisywał prof. Taczanowski w ten sposób:
Lusterko obszerne, brunatne; ogon stopniowano klinowaty, o sterówkach mocno zaostrzonych; dziób czarny, z żółto czerwonawą przepaską.

Gatunek ten tak wielkim zmianom ubarwienia ulega, że nie podobna ułożyć mu dyjagnozy na tem opartej, któraby jakiekolwiek wyobrażenie o nim dać mogła.
Stary samiec w odzieży godowej ma część twarzy po oko popielatawo szarą, resztę głowy, szyję i piersi czarniawo brunatne, za okiem trójkątną białą plamę i dwie inne mniejsze na tyle wierzchu głowy; płaszcz wraz ze skrzydłami czarny; barkówki i pióra samego przodu pleców rdzawo szeroko obrzeżone; brzuch i dalsze spodnie części białe, na bokach brzucha lekkie popielatawe pociągnięcie; szerokie lusterko, obejmujące wszystkie lotki przedramieniowe, ciemno brunatne, z lekkim rdzawym odcieniem; sterówki białe, prócz czterech przedłużonych środkowych czarnych, boczne pokrywy nadogonowe białe. Dziób czarny, z żółto różową szeroką przepaską przed paznogciem; nogi czerwono blade, z czarniawemi płetwami; tęcze brunatno żółtawe.

W początku lata przed pierzeniem odzież pewnym modyfikacyjom w niektórych szczegółach ulega, a mianowicie wielka tylna plama zaoczna bieleje, równie jak smuga wierzchnia jasnej przestrzeni na boku twarzy, tworząc szeroką brew białawą; obwódki piór barkowych i wyższej części pleców znacznie płowieją; ogólny zaś brunatny kolor jest światlejszy.

W odzieży zimowej głowa i szyja biała, z perłowo popielatemi bokami twarzy zostawiającemi wkoło oka czysto białą obwódkę, powyższy kolor u niektórych wpada cokolwiek w rudawy; po bokach szyi szeroka podłużna plama zaczynająca się od ucha, czarna, przechodząca w szaro rdzawą u spodu; piersi, środek pleców i grzbiet czarne, kolor pleców i piersi złączony szeroką ukośną smugą pod kątem się schodzącą; barkówki białe lub mniej więcej popielatawe tworzą wielką plamę nad całym skrzydłem; brzuch, skrzydła i ogon jak w odzieży poprzedzającej; przepaska na dzióbie pomarańczowa.

 Na bokach twarzy popielata, z białą plamą przy oku, na wyższej części szyi białą; wierzch głowy ciemno brunatny, kolor ten na tyle z białym pomięszany; za uchem na boku szyi wielka plama czarniawa, nie tak nizko zstępująca jak u samca w poprzedzającej odzieży; płaszcz wraz z pokrywami skrzydłowemi i barkówkami, krótszemi od samcowych, czarniawy, z szerokiemi brunatno rdzawemi obrzeżeniami, które na niższej części grzbietu i kuprze są mało znaczne; niższa część szyi brudno szara, rudawo mniej więcej pociągnięta, kolor ten w bledszym odcieniu zlewa się na wyższą część piersi; reszta spodu i boczne pokrywy nadogonowe białe; brzegi piór lusterkowych płowo zrudziałe; lotki pierwszorzędne czarniawe; sterówki środkowe także czarniawe, ku bokom coraz bledsze, szarawe, końce wszystkich i boki bocznych białawe. Dziób czarniawy; nogi i tęcze jak u samca.
W zimowej odzieży jedne są podobne do poprzedzającej i mają tylko boki twarzy białe, inne zaś liczniejsze, zapewne młode, są z wierzchu czarne z jasno popielatemi brzegami na barkówkach i niższej części karku; głowa i szyja biała, na czaszce i karku czarniawo niejednostajnie przez końcówki piór poplamiona, z taką samą plamą jak w odzieży poprzedzającej na boku szyi, ze śniadem pociągnięciem spodu szyi; skrzydła jak u samca.

Młode w pierwszem pierzu mają wierzch głowy i tył karku ciemno szary, białawą podłużną przestrzeń za okiem, szyję i boki ciała szare, boki twarzy bledsze; płaszcz ciemno szary, środkiem czarniawy; resztę spodu białą; skrzydła i ogon szaro czarniawe. Dziób łupkowo rogowy, blady, po bokach wpadający w kolor zielono modrawy; nogi blade, na palcach białawo rogowe, czarniawo szare na płetwach; tęcze blado brunatne.
Prócz wyżej wymienionych głównych stanów upierzenia spotyka się równocześnie wiele odmian pośrednich z rozmaitego stanu pierzenia pochodzących; szczególniej zaś samicy i młode rozmaitości tej podlegają. Samce młode w początku zimy najczęściej się u nas pokazują w odzieży dosyć podobnej do pospolitszych zimowych samic, lecz mają całe barkówki brudno popielate, tegoż samego koloru pióra boczne, grziet czarniejszy, piersi mniej lub więcej czarno nieregularnie upstrzone przez pojedyńcze czarne pióra; na tyle ucha ślad czarnej plamy mniej lub więcej odznaczony.
Kolor jaj szaro oliwkowy, z odcieniem ielonawym lub żółtawym, słabo pomagającym, tak prawie ciemne jak podgorzałki (Anas ferina).

Lodówka trzyma się głównie na morzach polarnych północnej półkuli, na czas lęgowy udaje się na wody lądowe, niezbyt od morza odległe, a po wychowaniu potomstwa znowu wraca; na zimę posuwa się w miejsca, gdzie morza przy brzegach nie mazną, i zimuje w znacznej obfitości przy brzegach angielskich, norweskich i duńskich. Do nas rzadko zalatuje, w późnej jesieni, wśród zimy i wcześnie z wiosny, zawsze w małej ilości; a raz tylko widziałem starego samca w Lubelskiem nad Wisłą w miesiącu Czerwcu.
Według TYZENHAUZA w Litwie dosyć się często pokazuje na przelocie wiosennym, niektóre bawią tam przez lato; lecz się nie gnieżdżą. Według hr. DZIEDUSZYCKIEGO w Galicyi także rzadka, w zawiewne zimy zjawia się pojedyńczo lub stadkami na odkrytych wodach; w roku 1849 zjawiła się w różnych okolicach, a mianowicie na Dniestrze w okolicach Kołodrub w powiecie Rudeńskim, zkąd włościanie wiele ich na targ lwowski dostawili.

W ogóle kaczka ta jest bardzo towarzyska, zwykle bowiem przebywa w wielkich stadach; zapuszcza się daleko od brzegów na morza między kry pływające. Gnieździ się towarzysko po wysepkach kamienistych i wysokich skalistych wybrzeżach, zwykle w nierównościach między kamieniami lub pod zasłoną ziół, na gniazdo używa więcej mchu suchego niż trawy, i suto je puchem wyścieła. Jaj niesie 5 do 7.
Żywi się najwięcej drobnemi dwuskorupnemi muszlami, które całkowicie połyka, rybkami i różnemi drobnemi istotami wodnemi i roślinami morskiemi. Jest ostrożna i między sobą swarliwa. Samiec wydaje czysty donośny głos klarynetowy.

Tłicze

W ciągu ostatniego roku kilka razy wybrałem się specjalnie, aby zobaczyć niewidziane przeze mnie wcześniej gatunki ptaków.
W listopadzie wyprawiłem się na spotkanie z goszczącą nieopodal Wyszkowa sową jarzębatą.

Sam pewnie miałbym problem z jej odnalezieniem, jednak natknąłem się na obecnych już obserwatorów.

W ostatni dzień ubiegłego roku przy okazji bytności w Katowicach zahaczyłem o zalew Goczałkowicki, gdzie od kilku dni widziany był nur białodzioby.

O świcie nie znalazłem ptaka, kiedy jednak wróciłem z Katowic, był.

W styczniu wyprawiłem się w okolice Mławy, aby poobserwować krzyżodzioby modrzewiowe.

Gdyby nie spotkanie z Piotrem, ich znalazcą, i grupą twicherów nie znalazłbym ich w sporym lesie.

Wiedząc, że koło Konstancina bytują górniczki pojechałem i tam.

Znając mniej więcej miejsce gdzie były widziane, za drugim razem natknąłem się na ich stadko.

W lutym dowiedziałem się o noclegowisku uszatek na zachód od Warszawy, więc i tam się wybrałem.

Dopiero za drugim razem udało mi się odnaleźć sowy, jadnak wiedząc gdzie przesiadują zabrałem tam też żonę i dzieci.

Kolejne dwa tłicze miały miejsce dopiero w sierpniu, gdzie wiedząc o bytującym w Delcie Ebro brodźcu białorzytnym wybrałem się na jego poszukiwanie.

Dopiero za trzecim razem udało mi się go zaobserwować.

Drugim rzadkim gatunkiem, który w tym czasie był widziany w Delcie, a którego jednak nie udało mi się znaleźć była siewka złotawa.
Trzeci gatunek okazał się łaskawszy, bo czaplę rafową odnalazłem nieopodal miejsca, gdzie była wcześniej widziana.

Nie była na olbrzymiej lagunie, a na pobliskim rowie melioracyjnym.

W ostatnich dniach września nad Zatoką Gdańską wystąpił nalot wydrzyków tęposternych.
Niestety wydrzyki dały się obserwować jedynie z bardzo daleka.

W tym samym czasie nad Zalewem Zegrzyńskim widywana była orlica.

Ponieważ to niedaleko od domu bywałem tam często, jednak dopiero za dziewiątym razem mewa dała się zaobserwować.

W październiku na stawach w dolinie Bzury widziana była bernikla rdzawoszyja, więc udałem się na jej poszukiwanie.

Gdyby jednak nie wskazówki Norberta nie dotarłbym na koniec kompleksu stawowego, gdzie przebywała gąska.

Czy były to jedyne wyprawy w celu obserwowania konkretnego gatunku? Absolutnie nie, ale to temat na inną opowieść ;)

Ohar

Jarczyński nazywał ohara kaczką podgorzelcem, zaś Jundźwiłł gęsią norową, a prof. Taczanowski opisywał tak:
Biała, lusterko obszérne, zielono błyszczące; u samca głowa i boki pleców czarne, przez piersi obroż kasztanowata; u samicy głowa szaro brunatna, obroż węższa i brudniejsza. 

Stary samiec ma głowę wraz z większą częścią szyi czarną, ze słabym zielonym połyskiem, niższą część szyi, środek grzbietu, kuper i środek brzucha czysto białe; széroka opaska rdzawo kasztanowata obejmuje piersi i wyższą część grzbietu; wzdłuż brzucha pas czarny, w tyle rozszérzony, na podbrzuszu i z przodu zachodzący na opaskę piersiową; boki pleców czarne. Pokrywy skrzydłowe białe, ku tyłowi popielato zafarbowane; obszérne lusterko ciemno zielone, z białą wązką obwódką na końcu; na następnych tylnych lotkach przedramieniowych chorągiewki skrajne rdzawe; lotki piérwszorzędne czarne; sterówki skrajne białe, dalsze śniade, biało kończyste; pokrywy podogonowe rudawo zafarbowane. Dziób ciemno czerwony; nogi cieliste; tęcza brunatna.

Samica podobna do samca, różni się kolorem głowy i szyi blado brunatnawym, z białem czołem i policzkami, obróżą piersiową bledszą, brudnawą,  wiele węższą i przerwaną u spodu; na środku brzucha w miejscu czarnego pasa gdzieniegdzie rdzawa plama; boki pleców brunatne; na lotkach tylnych za lusterkiem skrajne chorągiewki brunatno rdzawe; na tylnych tylko pokrywach skrzydłowych popielate zafarbowanie. Dziób bledszy; nogi i tęcza jak u samca.
Młode w piérwszém piérzu znacznie mniejsze, białe, na tyle głowy i karku szaro brunatne, bez obróży piersiowej, w miejscu jej na plecach tylko szara széroka pręga, boki pleców i barkówki blado brunatne; skrzydła jak u samicy; przy końcu białych sterówek szaro brunatnawe zafarbowanie.
Pisklę puchowe z wiérzchu brunatno szare, upstrzone na grzbiecie białemi, dużemi, podłużnemi strychami; cały spód i boki czysto białe. Dziób i nogi ciemne.

Jaja stosunkowo wielkie, jajowate lub eliptyczne, ku obu końcom cokolwiek zwężone; tło białe, cokolwiek wpadające w kolor żółtawy.
Kaczka ta mieszka na pobrzeżach morskich i jezior słonych Europy, Azyi i Afryki północnéj, prócz okolic daleko na północ położonych; pospolita na pobrzeżach Francyi, Anglii, Danii, na brzegach mórz Śródziemnego, Czarnego i Kaspijskiego, obfita w Syberyi po stepach i jeziorach słonych, gdzie się według PALLASA znajduje tylko do 53° szér. półn., a według zapewnienia  P. WAŁECKIEGO ma tam stałe granice, poza które wcale się nie posuwa. W granicach Królestwa Polskiego przypadkowa, bardzo rzadka; raz tylko widziałem ich 4 nad Wisłą pod Nowem Miastem Korczynem, i powiadano mi o jednej ubitej w Piotrkowskiem, okaz zaś krajowy Gabinetu Warszawskiego ubity został w Grudniu r. 1869 r. na Pilicy pod Warką, ze stadka z pięciu sztuk złożonego.
Jak sama budowa nóg wskazuje, kaczka to więcéj przebywa na lądzie niż na wodzie. Lot jej szybki i lekki. Głos samca donośny.

Gnieździ się głównie po rozmaitych norach na pobrzeżach lub wpośród stepów wodom sąsiednich, szczególniej w opróżnionych przez różne norowe zwiérzęta, jak lisy, króliki, bobaki itp.; w braku sama je wygrzebuje; niekiedy gnieździ się w obszérnych dziuplach drzewnych. W głębokich norach daleko od otworu ściele gniazdo z traw i ziół suchych; grzebiąc sama niekiedy do 4 łokci je doprowadza. Niesie jaj według THIENEMANNA 10 do 12, a według SKINDERA 8 do 15. Według tego ostatniego obserwatora samica wysiadująca w razie napastowania zatacza swe jaja w głąb nory, broni je biciem skrzydeł i syczeniem do gęsiego podobnem. Samiec ma przebywać w blizkości gniazda i prowadzić wraz z matką potomstwo na wodę. Mięso niezbyt smaczne.

Perkoz dwuczubny

Najpowszechniejszego perkoza nazywano niegdyś nurkiem czubatym lub kozą, a prof. Taczanowski opisywał tymi słowy:
Z dwoma czarniawemi czubami na wierzchu głowy, wielką wkoło twarzy bryżą rdzawą, czarno brzeżystą, na spodzie srebrzysto biały.

Dziób dłuższy od głowy, ciało długie, z długą wysmukłą szyją.
Największy spomiędzy krajowych gatunków, odznacza się dostatecznie od innych wspaniałemi ozdobami głowy, stanowiącemi dwa wielkie czuby, nakształt rogów po bokach ciemienia stercząc, czarniawe podobnie jak cały wierzch głowy, prócz których całą twarz białą otacza suta bryża rdzawa, z czarnemi brzegami; bryża ta u spodu jest przerwana. Tylna strona szyi wraz z całym płaszczem szarawo brunatna, z jaśniejszemi szarawemi brzegami piór na plecach i barkówkach. Cały spód srebrzysto biały, mocno połyskujący; pióra na bokach ciała mniej więcej rudawe, ze śniademi pomięszane; szyja mniej więcej rudawo poplamiona. Wszystkie lotki przedramieniowe, pokrycie podskrzydłowe i pokrywy brzegu przedramienia białe. Dziób z boków cielisto różowy, z wierzchu rogowo popielaty, z końcem białawo rogowym; naga część piersi przed okiem ołowiasto popielata; nogi zewnątrz ciemno popielate, od strony wnętrznej brudno żółtawe, podeszwy ołowiasto popielate ciemne, pazury blado popielate; tęcza pąsowe, z wązką złotą obwódką naokoło źrenicy.

Samica mniejsza, odznacza się krótszemi czubkami, krótszą i nie tak sutą bryżą, której kolor od strony twarzy o wiele bledszy; kolor boków ciała ma przytem więcej śniadawy.
W świeżej jesiennej odzieży płaszcz mają jednostajnie brunatno czarniawy, dziób czerwonawo szary.
U piskląt puchowych głowa i szyja białawe, czarniawo pręgowane wzdłuż ciała, na szyi 7 takich ciemnych pasów dochodzących do grzbietu. Pokrycie całego grzbietu złożone z pięciu pasów szaro brunatnych i sześciu szaro rudawych; cały zaś spód biały z szaremi bokami. Dziób szaro cielisty, z rogowo brunatnawemi przepaskami przez środek i blizko nasady; naga skóra przed okiem szaro zielonawa; nogi szaro żółtawe; tęcze czarniawe.

Ptak młody świeżo upierzony ma głowę białą, z ciemnemi pręgami na czole, bokach twarzy, i dużą plamę na tylnej części; wzdłuż karku pięć pasków ciemnych i cztery białe; reszta wierzchu ciała szarawo brunatna, z pewnym odcieniem popielatawym; boki brudno szare; reszta jak u starych. Dziób cielisto rogowy, z brunatnym szczytem, tęcze czerwone, bez obwódek.

Na jesień, po zupełnem wyformowaniu się piór, traci wszystkie pręgi na głowi i karku, dostaje krótkich czubków i krótkiej bryży; pierwsze wraz z całym wierzchem głowy są czarniawo szare, całe boki twarzy wraz z bryżą białe, cokolwiek od tyłu szaro pstre; na plecach popielaty odcień mocniejszy; reszta się nie zmienia. Na następny rok wracają właściwie już ubarwione, z ozdobami jednak głowy o wiele krótszemi, które dopiero pop kilku latach całkowicie się formują.

Mieszka w całej Europie, w znacznej części Azyi i w Afryce północnej. U nas w całym kraju pospolity; przylatuje w czasach roztopów wiosennych i bawi dopóki go zamarzanie wód do opuszczenia ich nie znagli; na zimę nie zostaje. W wyjątkowym jednak pod tym względem roku 1872/3 ubito na Pilicy w początku Stycznia ptaka młodocianego w pierwszem upierzeniu. Trzyma się przez lato obszernych wód stojących, to jest przebywa głównie po wszystkich jeziorach całego kraju u dużych stawach; im miejsca te są obszerniejsze i dogodniejsze do lęgu, tem więcej się ich osiedla, rzadko gdzie jednak znajduje się para lecz na jednej wodzie choć dwie lub trzy pary przynajmniej przebywają. W czasach przelotów widywane na rzekach i rozmaitych zalewach; zapadają także wówczas po morzach, gdzie dosyć daleko zapędzają się od brzegów. Za jednem ponurzeniem się może około 30 łokci pod wodą przepłynąć, rzadko jednak tak daleko nurkiem przechodzi, najczęściej bowiem wypływa blizko miejsca, w którem się pogrążył, chociaż dosyć długo pod wodą zostaje. Względem człowieka ostrożny, mimo to jednak za zbliżeniem się jego nie zwykł się szybko oddalać, lecz tak jakby się drażnił, ciągle nurkuje i napowrót niedaleko tego miejsca wypływa. Dość często lubi zrywać się dobrowolnie i przelatywać nad samą wodą, po strzałach jednak uchodzi nurkiem, a czasami zrywa się, lecz zawsze znacznie się poprzednio oddaliwszy. Głos wydaje krótki, donośny i chrapliwy; niezbyt często się odzywa.

Gniazdo urządza między trzciną, najczęściej w kępach odosobnionych na wodzie dosyć głębokiej, rzadziej na zedmach trawą zarośniętych lub między krzewiną w wodzie rosnącą. Bardzo niestały co do czasu gnieżdżenia, gdyż musi się z tem stosować do miejscowych okoliczności. Na stawach i niektórych jeziorach, gdzie trzcinne zarośla zostają nietknięte do następnego roku, już w Maju osiada na jajach; przeciwnie po jeziorach głębszych i mało zarastających, gdzie bałwany wiosenne oczyszczają całkowicie powierzchnię z nielicznych kęp trzcinowych, nie zastając miejsc stosownych do umieszczenia gniazda, zmuszone są ociągać się, póki nowa trzcina nie wyrośnie; tam dopiero przy końcu Czerwca lub nawet w początku Lipca mogą się zabierać do słania gniada. Na takich jeziorach pary przybyłe z początku wiosny cierpliwie pływają, póki im się miejsca lęgowe nie przysposobią. Niosą po 3 lub 4 jaja.

Szlacharek

Autor Myślistwa ptaszego nazywał bielaczka kaczką szlacharkiem, a ksiądz Kluk traczem maluchnym, zaś prof. Taczanowski tak o nim pisał:
Lusterko czarne, z białemi ramkami; samiec biały, ma czarne plecy, lotki i plamy na przodzie i tyle głowy; u samicy głowa rdzawa; płaszcz szaro śniady, spód biały.

Dziób znacznie krótszy od głowy, stosunkowo wyższy niż u obu poprzedzających; u samca na wierzchu głowy piórka długie i wązkie tworzą czubek dowolnie rozwijalny; u samicy tył tylko głowy czubaty.
Stary samiec biały, z czarną okrągłą plamą na przodzie policzka poza oko sięgającą, na tyle głowy długa wązka smuga zielono połyskująca, schodząca się na potylicy, obejmuje w sobie tylną połowę białego czubka; środek pleców, dwie z każdej strony łukowate wązkie smugo, na boki piersi zachodzące, brzegi skrajne białych barkówek, nadlotki, biało ramkowane lusterko, wreszcie lotki pierwszorzędne czarne; u lotki zalusterkowej chorągiewka skrajna biała, dalsze popielate, z białemi brzegami; kuper, pokrywy ogonowe i sterówki popielate; boki ciała z czarnem subtelnem obrzedniem falowaniem. Dziób sino popielaty; nogi i palce popielate, z czarnemi płetwami; tęcze czarniawe.

U samicy, mającej ogólne ubarwienie podobne do dwóch poprzedzających gatunków, wierzch tylko głowy wraz z czubkiem rdzawy; płaszcz śniady, z brzegami piór popielatawemi; podgardle daleko na policzki zachodzące z wyższą częścią szyi i spód białe; niższa część szyi i boki ciała popielatawe; na czarnych skrzydłach wielka biała plama, szarawo plamista, zajmująca środkowe pokrywy; skrajna chorągiewka lotki zalusterkowej biaława. Dziób bledszy niż u samca.
Młode w pierwszem pierzu podobne do samicy, czubek mają krótszy, kolor niższej części szyi i boków ciała szarawy, białość na pokrywach skrzydłowych więcej zabrudzoną. Samiec większy; w ciągu zimy bieleje mu zwolna szyja i pióra boków ciała, na których zaczyna się już pokazywać czarne falowanie, na bokach pleców kolor popielatawy. Po pierwszem wypierzeniu się przybiera odzież doskonałą, lecz plecy ma jeszcze przeważnie popielate.

Na jajach kolor podobny jak na jajach nurogęsi, lecz cokolwiek żółciejszy, często białawy.
Bielaczek mieszka podobnie jak poprzedzające, w okolicach przybiegunowych północnej półkuli; na zimę ustępuje do krajów umiarkowanych, w Europie aż do Włoch dolatuje. U nas równie pospolity jak nurogęś i pojawia się w tych samych czasach; zimuje corocznie w większej lub mniejszej ilości. Nalatuje zwykle stadkami, często w towarzystwie gągołów. W jesieni i z wiosny przebywa p wszystkich wodach, szczególniej po jeziorach i zalewach, w zimie zaś zapada często na bardzo ciasnych, niemarznących rzeczułkach, na lato całkowicie strony nasze opuszcza i nigdy się nie gnieździ.
Mniej ostrożny od obu poprzedzających, spędzany niedaleko odlatuje, lecz będąc w towarzystwie innych traczów lub kaczek staje się płochliwszym. Obyczaje i przymioty ma bardzo podobne do poprzedzających.

Gnieździ się, według PALLASA, w dziuplach drzew i dziurawych pniakach, inni zaś ornitologowie utrzymują, że także w wybrzeżach rzek i jezior. Ma nieść 8 do 12 jaj. Niekiedy ma wydawać mięszańców z gągołem.

Szlachar

Ksiądz Krzysztof Kluk nazywał szlachara traczem długodziobem, natomiast prof. Taczanowski pisał o nim tak:
Lusterko białe czarno przepasane; u samca głowa czarna, z zielonym połyskiem, plecy czarne, brzuch biały, przód szyi rudawy, śniado centkowany; u samicy głowa brunatno rdzawa, płaszcz szaro śniady, spód biały.

Dziób dłuższy od głowy, szczuplejszy niż u poprzedzającego; u samca na tyle głowy długi zwisły czubek, utworzony z piórek bardzo wązkich o rzadkich promykach, czub ten ptak dowolnie rozsuwa i do góry podnosi, w takiem położeniu kontur jego jest środkiem wycięty z dwoma sterczącemi do przodu i tyłu rogami; u samicy czubek podobny lecz krótszy.

U starego samca głowa wraz z czubem i wyższą częścią szyi czarna z dość mocnym zielonym metalicznym połyskiem na tyle części wierzchniej; niższa część szyi płowo rudawa, upstrzona śniademi centkami, środkiem tejże między dwoma wyżej wymienionemi kolorami szeroka biała obrączka, tyłem zaś karku czarniawa smuga; plecy i barkówki czarne; niższa część grzbietu i kuper popielato szare z gęstem białem wąziutkiem falowaniem; spód czysto biały, boki biało i czarno poprzecznie prążkowane; na bokach zaś piersi kępka piór białych, dokoła szerokim czarnym pasem otoczonych. Po brzegach skrzydła pokrywy czarne, środkiem białe, tak samo jak boczne barkówki i lusterko, złożone z sześciu lotek przedramieniowych i odpowiednich im nadlotek; między pokrywami i lusterkiem czarna pręga, druga podobna przez środek lusterka, obie utworzone z czarnych nasad nadlotek i lotek wystających spoza białych końców piór je poprzedzających; trzy tylne lotki zalustrowe także białe, z czarnem obrzeżeniem; lotki pierwszorzędne czarne; sterówki ciemno śniade, z popielatawym nalotem. Dziób cynobrowo pąsowy, z ciemno rogowym szczytem; nogi pomarańczowe z szarawemi płetwami; tęcza pąsowa.

Samica podobna do samicy poprzedzająceg gatunku, lecz prócz tego, że jest znacznie mniejsza, że dziób ma dłuższy, o wiele szczuplejszy, czarną pręgę przez środek lusterka, różni się jeszcze od niej kolorem płaszcza znacznie ciemniejszym, śniadawym, z obrzeżeniami piórek popielatemi; czubek ma krótszy o węższych piórach, tył karku ciemny, koloru płaszcza, lotkę zalusterkową białą, z czarnym szerokim brzegiem. Dziób z wierzchu szary, po bokach i na spodzie żuchwy brudno minijowy; z rogowym paznogciem; nogi i palce brudno pomarańczowe, z szaremi płetwami; tęcze ciemno brunatne.

U młodych w pierwszem pierzu czubek znecznie krótszy, tło płaszcza bledsze, z mniej odznaczonemi popielatemi obrzeżeniami; szyja szarawa, białawemi końcówkami mniej więcej przyćmiona; głowa z wierzchu szaro brunatna, po bokach blado rdzawa, kolor ten na gardzieli w płowo białawy stopniowo przechodzący. Samiec prócz tego że jest większy, niczem więcej się nie odznacza.
Jaja szaro zielonawo gliniaste, wpadające niekiedy w słaby rdzawy odcień.

Przez lato trzyma się głównie w krajach przybiegunowych starego i nowego lądu; na pobrzeżach Norwegii już jest w tej porze nieliczny; w Prusach wschodnich, Inflantach i Litwie północnej jeszcze rzadszy; podobno wywodzi się także w małej bardzo ilości na jeziorach Augustowskich. W ogóle jest u nas rzadszy od innych gatunków, lecz, podobnie jak tamte, trafia się we wszystkich okolicach kraju; najczęściej pokazuje się stadkami w Listopadzie, rzadko wśród zimy, i rzadko z wiosny, w Maju jednak, gdy już inne gatunki nie pokazują się w naszych stronach, trafiają się jeszcze na naszych wodach stare samce tego gatunku; te ostatnie w ogóle są u nas bardzo rzadkie.

Obyczaje podobne do innych gatunków i podobne miejsca pobytu. Na północy gnieżdżą się zwykle w tiowarzystwie z różnemi gatunkami kaczek północnych; gniazda umieszczają po dziurach skał nadbrzeżnych, do 20 stóp głębokich; nieść mają do 12 jaj. Według zapewnień strzelców znad jezior Augustowskich ma się gnieździć pomiędzy kępinami na wysepkach i pobrzeżach tych jezior.
Według obserwacyi FABERA tracz ten, podobnie jak poprzedzający, w razie postradania jaj swoich ma osiadać na gnieździe z jajami pierwszej lepszej kaczki, znajdującemi się w blizkości.