Znajomy rudzielec

Wybrałem się z Kosmitą na Bagno Jacka, odwiedzić budkę puszczykówkę.

Okazała się być zamieszkała przez rudzielca, prawdopdobnie tego samego, który w ubiegłym roku utracił lęg w dziupli w brzozie.

Przy okazji widzieliśmy przelatującego jastrzębia.

Z drobnych ptaków słychać było dzięcioła, a widać bogatki i gile.

Wiosna idzie?

Pod koniec rehabilitacji wybrałem się na dwie wycieczki - jedną nad Zalew Zegrzyński z przyległościami, a drugą w okolice Konstancina.
Nad tamą w Dębem obserwowałem 3 bieliki...

...i 3 kruki.

Nieliczne ptaki wodne reprezentowały krzyżówki, kormorany i nurogęsi.
Nad Bagnem Pulwy latały myszołowy, z których część wydawała mi się być włochatymi.

Na przewodach dostrzegłem też srokosza.

Na polach oborskich spotkałem pierwszego w tym roku żurawia...,

...a w pobliskiej wsi żerującego dziecioła średniego.

Nad jeziorkiem Czerniakowskim wśród licznych dzwońców i sikor dostrzegłem makolągwy.

Brodziec krwawodzióby

Krwawodzioba ks. Kluk nazywał bekasem czerwononogiem, a prof. Taczanowski opisywał w ten sposób:
Dziób prosty, do połowy czerwony; nogi pomarańczowe; płaszcz szary, czarno i rudawo plamisty, na skrzydle lustro białe, pokrywy podskrzydłowe białe.

Ptak w odzieży wiosennej ma cały płaszcz szary ze słabym, metalicznym, zielonawym połyskiem, co nadaje mu odcień lekko oliwkowy; na tem tle pióra pleców i barkówek mniej więcej mocno plamiste, rozmaitemi grubemi i drobniejszemi plamami śniado czarniawemi i płowemi, stosina zaś czarniawe mniej więcej odznaczone na wszystkich piórach; na wierzchu głowy pióra w środku czaniawo brunatne z szaro rudawemi brzegami, niższa część grzbietu i kuper czysto biały; pokrywy nadogonowe białe, lekko szarawym odcieniem pociągnięte i w poprzek czarniawo pręgowane. Gardziel biała, boki szyi popielatawo szare, znacznie bledsze od koloru karku, dalsze części spodu białe; cały zaś spód posypany drobnemi płomykami i grubszemi plamami brunatnawo śniademi, najdłuższemi po bokach podbrzusza, sam środek tylko brzucha nieplamisty, pokrywy podogonowe w podłuż płomykowane, a w poprzek falowane; sterówki białe, mniej więcej szarawo pociągnięte, wszystkie gęsto śniado w poprzek pręgowane, między temi są jeszcze ząbkowate nakrapiania. Przód skrzyda ciemniejszy, lotki pierwszorzędne wraz z odpowiedniemi nadlotkami czarniawe; przedramieniowe białe, nadlotki im odpowiednie białe do połowy, śniado pręgowane, tworzą wielkie lustro skrzydłowe; u lotki skrajnej stosina biała, na lotkach barkowych i odpowiednich im nadlotkach ciemne w poprzek pręgowanie; na białych pokrywach podskrzydłowych po brzegach tylko skrzydła pióra śniado plamiste. Dziób od nasady do połowy czerwony, w końcu brunatno czarniawy; nogi pomarańczowe, z czarniawemi pazurami. Rzadko jednak trafia się ptak mający zupełną powyższą odzież, a szczególniej na płaszczu, pozostają mu bowiem często niektóre pióra niezmienione z zimy, albo ma już nowe przedwcześnie wyrosłe; w porze lęgowej dużo się trafia okazów mających na płaszczu zaledwie po kilka piórek upstrzonych, wszystkie inne z zimowej odzieży.

Ptak w odzieży zimowej ma wierzch głowy, kark, plecy i barkówki jednostajnego szarego koloru, bledszego niż w odzieży wiosennej, na plecach jednak wszystkie pióra mają szeroką obwódkę nieco jaśniejszą lecz mniej więcej wyraźną w pewnych kierunkach świata; kreski ciemne na przodzie szyi, piersi i bokach ciała o wiele drobniejsze; w skrzydłach nadlotki i pokrywy tylne biało obwiedzione; pokrywy podogonowe słabiej pręgowane; żółtość nóg bledsza. Często się i na zimowych okazach spotykają ślady z letniej odzieży na płaszczu.
Młody w pierwszem pierzu ma wierzch głowy i płaszcz śniado brunatny, mocno upstrzony rudawemi plamkami, najgęstszemi na pokrywach skrzydłowych; boki szyi szarawe, ciemno mocno upstrzone; brzuch biały, po bokach tylko plamkowany, zresztą czysty; na pokrywach podogonowych płomyki bez pręg poprzecznych; końce pokryw nadogonowych i sterówek rudawo zafarbowane, ciemne pręgowanie tych ostatnich bledsze niż u starych i bez plamek na białych paskach. Dziób od nasady żółto czerwony; nogi pomarańczowe blade. Reszta jak u starych.

Pisklęta puchowe z wierzchu jasno szaro płowe, czarniawo podłużnie plamiste, na barkach cokolwiek rdzawe; spód biały, u dołu szyi lekko szarawo pociągnięty. Dziób ciemno rogowy. Nogi cieliste, ciemno gęsto poplamione. Wielkością równają się batalionom równego wieku.
Jaja o tle rudawo gliniastem, wpadającem niekiedy w odcień szarawy lub słabo zielonawy, upstrzone podwójnie sporemi, lecz zawsze gęściejszemi i większemi przy końcu grubszym. Plamy spodnie są brunatnawo szare lub brunatnawe, wierzchnie ciemno brunatne, większe między temi ostatniemi niejednostajnej gęstości. Niekiedy między plamami powierzchownemi trafiają się pokręcone strychy i popisania.
Ojczyzną tego brodźca jest Europa północna i środkowa, nie wyjmując Islandyi, bliższa Syberyja umiarkowana i południowa (PALLAS) i Azyja środkowa. Na zimę przenosi się do Afryki, gdzie się posuwa do pasa między zwrotnikowego (HARTLAUB, ALF. BREHM) i do Azyi południowej. Obecnie w Królestwie Polskiem gnieździ się jeszcze dość obficie na dużych błotach między Łęczną, Włodawą i Chełmem, w mniejszych o wiele ilościach i tylko w niektórych miejscach nad kanałem Augustowskim, w Płockiem na Gutosze i Pulwach, na niektórych błotach Podlaskich i w okolicach błotnistych Zamościa. Kilka lat temu nierównie więcej miały w kraju naszym miejsc lęgowych, które w skutku kilkoletnich posuszy zupełnie opuściły, i tak gnieździły się jeszcze w roku 1854 na wielu łąkach Nadwiślańskich, nad Wieprzem, Pilicą itd.; dawniej jeszcze miały się wywodzić dosyć obficie na błotach Łęczyckich nad Bzurą, które kilkadziesiąt lat temu osuszono. Przylatuje do nas, skoro tylko śniegi przed wiosną stanowczo ginąć zaczną, to jest w końcu Marca lub w pierwszych dniach Kwietnia i po większej części okazuje się od razu na błotach lęgowych, a rzadko kiedy w innych miejscach zapadnie. Natychmiast po odchowaniu potomstwa, to jest około połowy Czerwca, zaczynają nagle odlatywać całemi familijami, a w końcu tego miesiąca rzadko się już gdzie zdarza spotykać spóźnione rodziny; przed 15 Lipca najpóźniejsze odlecą. Odbywają to tak spiesznie, nigdzie nie zatrzymując się po innych błotach i zalewach, że nadzwyczaj rzadko pokazują się w miejscach nielęgowych; a ptaki lecące z północy wcale się u nas nie pokazują.

Trzymają się na błotach kępiastych, dosyć mokrych, trawą nie zbyt gęstą i nie zbyt wysoką zarastających, równie jak przy brzegach błotnistych jezior, rowów i zalewów; najczęściej gromadnie, w jednych miejscach z batalionami i rycykami; nie wszędzie jednak im towarzyszą, albowiem ptaki te gnieżdżą się w wielu miejscach za suchych dla naszego brodźca, a przeciwnie ten gnieździ się i na błotach za ciasnych dla tamtych. Gniazda, głębsze i staranniejsze od czajczynych, ścielą po kępach, gdzie grzebią dołki i wyściełają je suchą trawą. P. SKINDER widywał po lewej stronie Dniepru po brzegach wielkich błót stepowych ich gniazda na gładkich zalewach do 3 cali głębokich, tak wysoko z suchej trawy usłane, ile potrzebowały do górowania nad powierzchnią wody. Samce zawsze obecne, za dojrzeniem nieprzyjaciela zrywają się i nabijają krzykliwie, samice wyciekają z gniazd i łączą się z samcami; dosyć są natarczywe, ale ostrożniejsze od rycyków i batalionów.

Pogwizdują podobnie jak kulig (Numenius arcuata) lecz o wiele cieniej, nabijając odzywają się ciągle tyl-tyl; tyl-tyl.... a śpiew ich, nędzniejszy od innych krajowych brodźców, stanowi monotonne, trylowe gwizdanie, czyste i dosyć przyjemne. Latają potrząsając widocznie skrzydłami i cokolwiek przechylając się na boki. Dosyć ostrożne i bojaźliwe. Siadają często po kołkach, stożyskach i wierzchołkach drzewek.

Biegus krzywodzióby

Biegusa krzywodziobego hr. Tyzenhauz nazywał biegusem kuliczkiem, a tak pisał o nim prof. Taczanowski:
Z wierzchu czarno, rdzawo i rudawo pstry; od spodu jaskrawo rdzawy, kuper biały, czarno plamisty. Młody z wierzchu czarniawy, żółtawo łuskowany, od spodu biały, kuper czysto biały.

Stary ptak w stroju wiosennym ma płaszcz brunatno czarniawy ze słabym, metalicznym, zielono fioletowym połyskiem, upstrzony rdzawemi prążkami, przy końcach boków piór krokiewkowato ku sobie pochylonemi; na barkówkach bledsze plamy rdzawo płowe, ząbkowato po brzegach piór ułożone; wierzch głowy czarniawy, rdzawo drobno upstrzony; smuga nad okiem, bboki twarzy i cały spód jednostajnie rdzawe; kuper i pokrywy ogonowe białe, czarniawo, grubo plamiste; pokrywy skrzydłowe szare, z czarniawemi stosinami i jasnemi brzegami, podskrzydłowe białe; lotki czarniawo szare, przedramieniowe biało brzeżyste, przyległe im pierwszorzędne mają od nasady białe brzeżki; skrajne sterówki blado szarawe, środkowe coraz ciemniejsze, z zielonawym połyskiem. Dziób i nogi czarne.

W odzieży jesiennej kolor na płaszczu popielato szary, upstrzony ciemniejszemi wzdłuż stosiny każdego pióra smużkami i białawemi bardzo wązkiemi obwódkami; cały spód biały, u spodu szyi i po bokach piersi ciemno strychowany; nad okiem brew biała, na końcach nadlotek szereg białych końców; kuper czysto biały.
Młody w pierwszem pierzu ma na plecach i barkówkach pióra czarniawe, zielono połyskujące, łuskowane regularnie, rudawemi lub płowemi obwódkami; wierzch głowy brunatny, płowo i szarawo pstry; kark szary, ciemniej niewyraźnie cieniowany; kuper i pokrywy ogonowe czysto białe; na pokrywach skrzydłowych czarniawo szarych rudawe i białe obwódki, na nadlotkach szereg białych końców; lotki jak u starych; sterówki rudawo obwiedzione. Cały spód biały, na szyi i piersiach szaro rudawym kolorem mniej więcej zafarbowany i szaro wąziutko kreskowany; brew i boki twarzy białawe, szaro drobno plamkowane; przed okiem smuga ciemna. Dziób i nogi brunatno czarniawe.

Jaja: tło zielono glinkowate, blade; spodnie plamy rdzawo popielate, blade, obrzednie; wierzchnie rdzawo brunatne, większe i mniejsze, gęściejsze w końcu grubszym.
Mieszka w Europie, w Azyi, w Afryce i Ameryce; głównie trzyma się w blizkości morza. W Europie gnieździ się w Islandyi, Laponii, Norwegii, Danii i Holandyi; na przelotach wszędzie się pokazuje; w Afryce dolatuje do Przylądka Dobrej Nadziei (VERREAUX). U nas z wiosny niepostrzegany, dopiero na ciągu jesiennym, to jest między połową Lipca i końcem Października zalatuje pojedyńczo lub małemi stadkami, z kilku sztuk złożonemi, w jedne lata rzadko, w inne częściej.

Zatrzymuje się po brzegach piaskowatych i szlamowatych Wisły i innych rzek, nad jeziorami, równie jak po błotach i pastwiskach nad zalewami, kałużami i strugami, to jest w różnorodniejszych miejscach niż wszystkie inne. Najczęściej oddzielnie przebywają, a jeżeli kiedy mięszają się z innemi gatunkami, o tylko chwilowo. Obyczaje zupełnie podobne do drobnych biegusów.
Nigdy u nas nie zdarzyło mi się widzieć ptaka w odzieży godowej, w Muzeum DZIEDUSZYCKICH we Lwowie znajdują się dwa samce w tejże odzieży słabo zmięszanej z piórkami zimowego upierzenia postawione pod Nmi 1001 i 1002, bite we wschodniej Galicyi nad Seretem w Lipcu i Październiku lat 1868 i 1862.

Kamusznik

Ks. Kluk nazywał kamusznika biegusem tłomaczem, hr. Tyzenhauz zwrotkiem, a prof. Taczanowski opisywał tak:
Głowa biała, czarno centkowana, płaszcz rdzawy, czarno i rudawo pstry, spód biały, na szyi i piersi czarno kresowany.

Dziób czarny, nogi pomarańczowo czerwone z czarniawemi pazurami; tęcze brunatne.
Stary samiec w odzież godowej ma głowę z wierzchu białą, prócz czoła czarno strychowaną, wskróś czoła od oka do oka czarny pasek, wzdłuż licobrodów szerszy i połączony z księżycowatą plamą pod okiem; cały spód biały, w następujący sposób na szyi i piersi czarno znaczony: na boku szyi poprzeczna smuga spływająca od karku do wielkiej przestrzeni zajmującej przód szyi prócz białego podgardla, przedłużona na boki piesi i w górę zagięta na tył nasady karku; tylna strona tego ostatniego szaro pociągnięta; plecy barkówki i pokrywy skrzydłowe rdzawe, rudawo brzeżyste i czarniawo plamiste, grubo na piórach łopatkowych i barkówkach, drobniej na pokrywach skrzydłowych; wzdłuż przedramienia przestrzeń czarniawa; lotki czarniawe z białemi stosinami, brzegami wnętrznych chorągiewek i nasadami przedramieniowych, ztąd przy białych pokrywach podskrzydłowych spód złożonego skrzydła całkowicie biały; niższa część grzbietu i pokrywy nadogonowe białe; kuper czarniawy; sterówek nasady białe, dalej czarniawe, wązkie końcówki białe.

Dwuletni mniej rdzawy na płaszczu.
Roczniak na grzbiecie czarny, brunatno i rudawo plamisty.
Samica do tego ostatniego podobna, daje się rozróżnić po mniej czystej i mniej rozpostartej białości na głowie.
Roczna i dwuletnia ma czarność na przodzie ciała bledszą, po bokach piersi brunatnawą, na płaszczu czarno brunatnym mniej rudawo upstrzona i mniej regularnie.
Ptak młody w pierwszem pierzu nogi ma żółte; wierzch głowy i karku szaro brunatny; płaszcz szaro czarniawy, blado rudawemi obwódkami wszystkich piór upstrzony; końce najdłuższych pokryw białe tworzą przepaskę przez skrzydło; lotki w końcach białawo obwiedzione; podgardle białe; boki twarzy i szyja czarniawe, przez przezieranie białości nasady piórek dość gęsto upstrzone, podobnego koloru smugi rozchodzą się na boki piersi, zostawiając na zewnątrz przestrzenie białawe, czarniawo plamkowane; reszta spodu biała; niższa część grzbietu, kuper i ogon jak u starych.
Na jesień wierzch ciała ciemniejszy, z wyraźniej odznaczonemi rudawemi obwódkami, bardzo szerokiemi na pokrywach skrzydłowych; plamy na bokach spodu szyi rudawo szare.

W odzieżach zimowych różnią się od odpowiednich wiosennych białawem obrzeżeniem wszystkich czarnych piór na szyi i piersi, a rudawem na czarnych płaszcza.
Pisklę puchowe z wierzchu czarne, z plamami czarnemi i rudawo szaremi, spód ma biały z szaro czarniawą plamą na wolu; nogi rogowo szare.
Jaj tło brunatno zielonawe, oliwkowe, gliniaste, zielonawo popielate lub zielone, jaśniejsze lub ciemniejsze; upstrzenie stanowią plamy blado popielate spodnie, a oliwkowe, ciemno szare lub czarniawo oliwkowe powierzchowne; najczęściej plamy są podługowate, niekiedy zmienione w pokrętne kreski lub żyłki; pospolicie upstrzenie gęstsze przy podstawie.
Na pobrzeżach i wyspach Bałtyku pospolity, bardzo rzadko zapędza się ponad rzekami w głąb lądów. U nas parę razy tylko widziałem pojedyńcze nad Wisłą pod Gołębiem w Lubelskiem w jesieni roku 1853, bardzo obfitej w ptaki przelotne; więcej śladów postrzegania w Królestwie nie posiadamy. W Muzeum DZIEDUSZYCKICH we Lwowie znajdują się dwa okazy zabite we Wrześniu lat 1857 i 1872 na stawach Załozieckich we wschodniej Galicyi.

W Europie gnieździ się po wysepkach przy brzegach Norwegii, Szwecyi, Danii i Pomorza, w miejscach piaszczystych, porosłych rzadką trawką, wrzosami i odosobnionemi krzakami jałowca, nie tylko przy brzegach ale w głębi wysp, gdzie tylko się podobne miejsca znajdują. Gniazdko w dołeczku, najczęściej pod krzaczkiem jałowcu, barzo nędzne, z kilkunastu trawek bez ładu porzuconych. Oboje wysiadują jaja i wodzą pisklęta, które natychmiast rozłażą się z gniazda i podobnie jak młode czajki ukrywają się starannie po kępkach wrzosu i nierównościach gruntu.

Płatkonóg rdzawoszyjny

Płatkonóg szydłodzioby nazywany był przez prof. Taczanowskiego rdzawoszyjnym i opisywany tymi słowy:
Z wierzchu ciemno łupkowy, na spodzie biały; na szyi szeroka półobróż rdzawa, przed skrzydło pręga biała.

Ptak stary w odzieży godowej ma cały wierzch głowy wraz z policzkami, tylną stronę karku, plecy, grzbiet, barkówki i boki piersi koloru ciemno łupkowego; podgardle, środek piersi, cały brzuch i pokrywy podogonowe białe; na przodzie szyi szeroka półobróż rdzawa, na bokach w górę skierowana i poza uszy końcami zachodząca, na samym środku szyi bledsza i łupkowo mniej więcej poplamiona; boki brzucha mniej więcej szaro pocignięte; na bokach pleców pióra szeroko rudawo brzeżyste tworzą dwie pręgi ukośnie ku sobie na tyle podane. Skrzydła czarniawe; pokrywy średnie białemi końcowemi obwódkami upstrzone; nadlotki w końcu szeroko białe, tworząc szeroką przepaskę w poprzek skrzydła; u lotek stosin białe; długie lotki trzeciorzędne rudawo wązko brzeżyste; pokrywy podskrzydłowe białe, śniado plamiste wzdłuż brzegu skrzydła, najdłuższe w połowie końcowej szare. Sterówki czarniawe, z białą stosiną; skrajne bledsze biało brzeżyste; boczne pokrywy ogonowe białawo w poprzek pręgowane. Dziób czarny; nogi sinawe; tęcza ciemno brunatna.

Samica do samca podobna.
Młodsze osobniki wśród lata mają wierzch ciała szaro czarniawy, mocniej czarniawy na środku pleców i barkówkach, te ostatnie płowo obwiedzione; obrzeżenia piór bocznych pleców tegoż samego odcienia co i obwódki barkówek, ułożone jak w odzież poprzedzającej. Półobróż o wiele bledsza niż w odzieży godowej i mniej więcej przerwana na środku szyi białą przestrzenią i ciemnem plamkowaniem; piersi szaro plamiste. Reszta jak w odzieży powyższej.

W odzieży zimowej głowa, szyja i cały spód ciała biały; wązka czarniawa smużka, zaczynająca się przed okiem, przebiega pod całą długością powieki, ponad uszami, i spuszcza się wzdłuż wyższej części szyi znacznie się rozszerzając; na tyle karku smuga szara; plecy łupkowo popielate z piórami wązko biało obrzeżonemi, obwódki te o wiele szersze na barkówkach; na bokach piersi popielata przestrzeń.
Skrzydła i ogon jak u starych; boczne pokrywy nadogonowe czysto białe jak u biegusów.

Ptak młody w pierwszem pierzu ma wierzch głowy łupkowo śniady i takiż pasek wzdłuż karku; czoło, gardziel i boki twarzy białe, z takąż samą czarniawą smugą podoczną jak w odzieży zimowej, oddzielającą szeroką brew białą od białości policzka; boki i przód szyi, równie jak boki piersi, zafarbowane ziemisto szarym kolorem; reszta spodu ciała biała. Plecy czarniawe mocno plamiste rudawemi brzegami piórek; skrzydła jak u starych; pokrywy średnie biało obwiedzione; u lotek trzeciorzędnych płowe, wązkie obwódki; boczne pokrywy nadogonowe białe, gdzieniegdzie czarniawo strychowane.
Między temi wszystkiemi głównemi odzieżami mnóstwo bywa przejściowych ubarwień, w najrozmaitszy sposób upstrzonych.

Jaja są gruszkowate, podłużne, z mniej więcej zeszczuplonym i zaostrzonym wierzchołkiem, o skorupie cienkiej, chropowatej w dotknięciu, z bardzo słabym połyskiem; tło brudno gliniaste lub zielonawo gliniaste, dość gęsto upstrzone p całej powierzchni ciemno brunatnemi, nieregularnemi plamkami bardzo drobnemi, pomięszanemi z większemi różnej wielkości, największemi przy grubszym końcu; niekiedy koniec ten całkowicie zamazany; plamki skorupne blado brunatne o wiele mniej liczne.

Przez porę letnią przebywa na głębokiej północy obu lądów, dokąd w końcu Maja przybywa, a w Sierpniu już odlatuje, posuwa się stopniowo ku południowi, i w przelotach tych aż za równik przelatuje, trzymając się głównie brzegów morskich i wód słodkich nie zbyt od morza odległych. W głąb lądów rzadko się zapędza i to tylko przypadkowo; w środkowych Niemczech bywał już kilka razy postrzegany, NAUMANN ubił jeden okaz zmięszany przy stadzie biegusów i wymienia parę innych wypadków. W Królestwie Polskiem dotąd nikt go jeszcze nie postrzegał; jadyne dowody zalatywania w te strony przedstawia okaz ubity przez hrabiego KONSTANTEGO BRANICKIEGO w Sierpniu roku 1877 w okolicach Białocerkwi na Ukrainie, i trzy okazy Muzeum DZIEDUSZYCKICH we Lwowie, ubite 17 Sieprnia 1859 na stawie w Załosicach nad Seretem (Pow. Brodzki). Hr. DZIEDUSZYCKI w Katalogu Muzeum powiada: „ani przedtem ani potem nigdy tych ptaków u nas nie widziałem i o ich zabiciu u nas nie słyszałem.” Na pobrzeżach Bałtyku ma być pospolitym.

Kszyk

Nasz najpowszechniejszy bekas nazywany był niegdyś koziełkiem lub barankiem. Prof. Taczanowski opisywał go tak:
Z wierzchu czarno, rudo i płowo pstry; przez środek łba płowa smuga; brzuch czysto biały; w ogonie o 14 lub 16 sterówkach na skrajnych tylko brzegi białawe.

Ubarwienie kszyka bardzo jest podobne do dubelciego, a szczególniej cały wierzch ciała jednakowo upstrzony, różni się zaś głównie kolorem części spodnich prócz wielu innych drobniejszych szczegółów; i tak zacząwszy od głowy odznacza go o wiele szersza smuga brunatna, przechodząca od dzióba pod okiem ku tyłowi głowy, przez co jasna smuga brwiowa staje się znacznie węższą; na policzkach grubsze lecz mniej liczne plamki; na szyi i piersiach pstrocizna odmienna w tem, że ciemne plamy nie są tak odosobnione i oznaczone jak u dubelta, lecz owszem stykające się i pozlewana wzajemnie; cały środek brzucha i podbrzusza czysto biały; w ogonie sterówki w ogóle rude, czarno pręgowane, skrajna tylko bledsza, z brzegiem zewnętrznym cokolwiek białawym; w skrzydłach znacznie mniejsze plamy na końcach nadlotek, pokryw najdłuższych i lotek drugorzędnych, u skrajnej zaś lotki stosina ciemna, lecz zato skrajna chorągiewka biała. Dziób znacznie dłuższy (około 1/7), niższy w nasadzie, podobnych kolorów; taki sam kolor nóg i tęczy; palce stosunkowo szczuplejsze.

Pisklę puchowe z wierzchu rdzawe, czarniawo plamiste i biało popylone; w poprzek czoła biaława pręga, podobna smuga nad i pod okiem; za nasadą dzióba plama czarniawa i kresa pod okiem; spód rdzawy.
Jaja częściej miewają kształt czysto gruszkowaty niż gruszkowato jajowaty, w ogóle miernie podługowate. W kolorycie dosyć przedstawiają odmian, tło ich bowiem przechodzi od koloru blado żółtawego przez różne odcienia gliniastego, zmięszanego na niektórych z zielonawym, aż do brunatnawego tak mocnego,  jak na jajach nurów (Colymbus); na innych zielona barwa przemaga, i takie przechodzą stopniowo do koloru oliwkowego, dosyć ciemnego; rzadziej trafiają się przeważnie rdzawe lub szarawe. Pstrocizna podwójna, to jest blada brunatnawo lub oliwkowo popielata i powierzchowna brunatna mniej lub więcej ciemna; dosyć odmian przedstawiająca pod względem kształtu, wielkości i ułożenia; najczęściej plamy są nieregularne, dosyć duże, rzadziej drobne; zawsze gęściejsze przy końcu grubszym; często mają obrączki, niekiedy w ciągłe pozlewane, na niektórych obrączki te składają się z wyraźnych krętych żyłek, mniej więcej licznych i zgęszczonych. Rzadko trafiają się jaja o tle bladem, z blademi tylko plamami.

Mieszka w całej Europie, w Azyi i w Afryce. U nas nierównie pospolitszy i więcej upowszechniony od dubelta, przebywa bowiem na wszystkich większych i mniejszych błotach, łąkach i brzegach wód całego kraju; na przelotach pokazuje się wszędzie w większej lub mniejszej obfitości, pod względem zaś lęgu mniej jest od poprzedzającego wybredny, gdyż nie tylko że osiedla się wszędzie na rozleglejszych obszarach, ale pewna liczba rozmieszcza się na drobnych łąkach, bagienkach, smugach, brzegach stawów i jezior, zarówno w miejscach odkrytych jak w głębi lasów położonych, a nawet w samych gęstych lasach błotnistych i zalanych. W ogóle przebywa po błotach głębszych i więcej grzązkich niż dubelt, chociaż nie pomija i miejsc przez tamte zamieszkałych; trzyma się także po rudawinach, których dubelty unikają. Z wiosny wcześniej od dubelta przylatuje i dłużej bawi, gdyż dopiero mrozy i śniegi wydalają je ostatecznie z naszych okolic; zdarza się nawet, że pojedyńcze indywidua na oparzeliskach całą zimę przetrwają.

Ze wszystkich bekasów najbystrzejszy, najlotniejszy i najruchliwszy. Ostrożniejszy i czujniejszy od innych, dalej się przed człowiekiem porywa, a nawet często z odległości strzału niepodobnej, w dnie jednak gorące, a mianowicie gdy się mocno wypasie, dosiaduje jak dubelt. Lot ma nierównie bystrzejszy od innych, nierówny, z silnemi na boki rzutami; wzbija się wysoko i nie tak blizko zapada jak inne gatunki. W czasie lęgowym dobrowolnie wśród dnia wylatuje w górę i długo zwykł bujać w powietrzu, wydając w przerwach szczególne warczenie skrzydłami, do słosu baranka podobne. Wykonywa to w ten sposób, że wznosi się kolejno cicho w górę, zkąd napowrót zniżając się sprawuje ten osobliwy odgłos nagłem drganiem skrzydełek, które jednak na oko żadnego ruchu nie przedstawiają; w czasie tego beczenia często właściwe wabienia powtarza. Niektórzy utrzymują, że warczenie to wydają skutkiem drgania skrajnych sterówek, co nawet daje się do pewnego stopnia naśladować osadziwszy te sterówki w stosownym przyrządzie i w ruch je wprawiwszy. Niektóre azyjatyckie gatunki, mające daleko więcej sterówek i kilka zkrajnych mniej lub więcej zwężonych, wydają warczenie daleko silniejsze, co także zdawałoby się opiniję tę potwierdzać, przesądzać jednak trudno. W każdym razie porywający się kszyk odezwie się kilka razy głosem, który zupełnie polskie jego nazwisko naśladuje, często go lecąc powtarza, w czasie nawet przelotów nocnych ciągle go słyszeć daje.

Przez całą wiosnę wabią się po całych dniach, jednak rankami i wieczorami są najczynniejsze. Samica dmucha w trawie, a samce odpowiadając ti-kut, ti-kut, ti-kut.... pieszo ub na skrzydłach do niej podążają; często tym sposobem zbiega się w jedno miejsce po kilku lub kilkunastu.
Gromadzenie się takie uważać można za pewien rodzaj tokowania, w tem odmienny od dubelciego, że wabią się po całych dniach nie wybierając na to szczególnych miejsc, lecz wszędzie, gdzie się która samica odezwie, schodzą się do niej samce; prócz tego nie mają stałych i krótkich terminów jak dubelty i batalijony, lecz przez całą wiosnę i część lata to odbywają. Zdaje się, że chociaż ptaki te nie żyją w ścisłem jednożeństwie, pewien jednak związek między niemi zachodzi, gdyż nieraz zdarza się widzieć w czasie wabienia się kszyków, jak samca, biegnącego na widok samicy, inna samica odgania, przebiegając mu drogę i starając się koniecznie go odwrócić, czemu on uporczywie się opiera i koniecznie dostać się tam usiłuje. W każdym jednak razie jeżeli związek taki istnieje nie jest trwałym, gdyż skoro samica osiądzie na jajach, samiec się jej nie trzyma i za innemi się ugania.

Samice ścielą gniazdka w trawie, po kępkach, w miejscach odkrytych lub między krzakami, w dołkach gotowych lub umyślnie rozgrzebanych, które dość gładko wyściełają drobnemi kawałkami traw suchych. Na jajach tak twardo dosiadują, że się dopiero spod nóg wyrywają, a czasami nawet ręką je wziąść można; zrywająca się z jaj wolno nad samą ziemią ulatuje, tak zmieniając swój pozór, że więcej do dubelta zdaje się być podobną. Wodzi dzieci, dopóki dobrze latać nie zaczną, następnie zaraz zabiera się do powtórnego gniazda. Czas ich lęgowy trwa dosyć długo, w Kwietniu już niektóre siedzą na jajach, około 10 Maja najwcześniejsze zaczynają podlatywać, a w Sierpniu nieraz się jeszcze małe pisklęta spotyka.
W końcu Czerwca zaczyna się ich ruch na błocie lęgowem i gromadzą się w miejscach świeżo skoszonych, a około połowy Lipca zaczynają z nich wylatywać i przenosić się na inne łąki i błota, gdzie dosyć długo trzymają się w jednych miejscach, lecz gdy tam trawy zanadto podrastają, przenoszą się gdzieindziej. Pod jesień osiedlają się głównie po stawach, w miejscach płytkich zarosłych tatarakiem lub trzciną, a mianowicie gdy pierwszy opadnie na wodzie; tam do samego końca głównie przebywają. Nie  tak prędko się wypasa jak dubelt, chociaż bowiem zdarza się w Sierpniu spotykać już bardzo tłuste, w ogóle jednak są chude przez całe lato; dopiero pod jesień spasają się tak jak dubelty; wtenczas tracą bystrość i szybkość lotu, a nawet głos się im zmienia, u lecących wyraźnie widać rozkurczone nogi, i niedaleko zapadają. Głównie wędrują nocami, częściej jednak we dnie niż inne, a szczególniej przed i w czasie ulewnych deszczów.

Mięso ich, mianowicie gdy są spasione, nie ustępuje dubelciemu, a chociaż są trudniejsze do strzelania, z powodu obfitości i dłuższego u nas zostawania myśliwi musi daleko więcej ich wybijają. W czasie lęgowym dużo ich strzelać można na wabia wieczorami i rankami, naśladując na naparstku głos samicy i samca.
Dla kszyków o 16 sterówkach Prof. KAUP utworzył oddzielny gatunek pod nazwiskiem Scolopax Brehmii, który dotąd figuruje po katalogach ptaków europjskich. Zapewne jestto tylko przypadkowa nienormalność, gdyż ptaki te, trafiające się w gromadach normalnych kszyków, żadnych innych różnic w cechach ani w obyczajach nie przedstawiają. Nie można nawet dotąd nic stanowczego wyrzec, czy ta odmiana nie jest stale rasową, gdyż nie robiono nad tem stosownych obserwacyj. TYZENHAUZ w Ornitologii powszechnej zbija ich gatunkowość, lecz niewłaściwie fenomen ten tłumaczy, jakoby u ptaków takich anomalija ta trafiała się podczas pierzenia, wiadomo bowiem, że każde wyrastające pióro wypycha dawne, zanim się na wierzch dostanie, a gdyby nawet mogło wyrość bez tego, toby przynajmniej dawne z właściwego miejsca poruszyło, lub samoby krzywo wyrosło, czego jednak nigdy na kszykach o 16 sterówkach postrzegać się nie daje. Wszystkie, które widziałem, miały wszystkie sterówki najregularniej na właściwych miejscach osadzone i wszystkie do jednego peryjodu pierzenia bez żadnej wątpliwości należące.