Wzdłuż gierkówki

Byłem w ubiegłym tygodniu na Śląsku i choć liczyłem na ciekawe obserwacje to nieco się rozminąłem z pogodą - po nocnym dużym mrozie podniosły się mgły, które uniemożliwiły część obserwacji.
Z rana nad zbiornikiem Poraj udało mi się wypatrzyć rudzika i pokląskwę.

Podczas drogi powrotnej spotkałem pierwsze tegoroczne pustułki.

Uwagę moją zwróciły również dwa duże stada: stu pięćdziesięciu grzywaczy (z towarzyszeniem bażantów i dwóch kuropatw)...

...i dwustu skowronków.

Tym ostatnim towarzyszyły trznadle.

W mijanej wiosce zauważyłem makolągwy.

W oczekiwaniu na miłość

Miasto moje, a w nim...

Na wysypisku nadal mieszkają bociany - sześć, choć długi czas widziałem tylko trzy-cztery, myślałem już, że pozostałe odleciały, albo nie dały rady zimie...

Wśród mew dominują śmieszki (nawet 1000 sztuk jednocześnie)...,

...siwe...

...i srebrzyste...,

...ale trafiają się również migrujące przez Polskę żółtonogie.



Widać różnicę w barwie

Wśród krukowatych wyróżnia się brązowoskrzydła kawka.

Przy drodze S8 mam znajomego myszołowa...,

...zaś z nieznajomych we wtorek spotkałem pierwszy raz w tym roku błotniaka stawowego i bociana czarnego...,

...natomiast do domowego karmnika zawitało stado czyżyków...,

...a ostatnio nawet drozd śpiewak - 19 gatunek w mojej jadłodajni.

Mewie łowy

W sobotę z rana urządziłem sobie objazdówkę po warszawskich mewich miejscach.

Odwiedziłem kolejno Łachę Potocką, wysypisko na Odolanach, glinianki na Nowych i Starych Włochach, jez. Szczęśliwickie, Czerniakowskie, Powsinkowskie, Wilanowskie oraz stawy na Przyczółku Grochowskim i Gocławiu.

Na Łasze widziałem sześć obrożowanych łysek (w tym jedną nową), na Odolanach pierwszą tego dnia mewę żółtonogą i obrączkowaną srebrzystą oraz bażanta.

Na Starych Włochach kolejne trzy fuscusy.
Na Szczęśliwicach najciekawszy był samiec rożeńca.

Na jez. Czerniakowskim wśród setek mew naliczyłem aż 31 żółtonogich, w tym jedną jasnopłaszczową podgatunku graellsii...,

Na górze z prawej srebrzysta, z lewej żółtonoga, na dole brytyjska, reszta śmieszki

...a poza nimi łabędzia, 6 perkozów dwuczubych i 3 nurogęsi. Na jez. Powsinkowskim wystraszyłem czaplę siwą oraz obserwowałem samicę pokląskwy.

Na sąsiednim Wilanowskim widziałem kolejną czaplę i parę nurogęsi. Na Gocławiu spotkałem kolejnych 7 mew żółtonogich.

W niedzielę odwiedziłem park w Łazienkach, gdzie oprócz stałych mieszkanek - mandarynek, spotkałem obrączkowaną śmieszkę.

W sobotę naliczyłem ok. 2300 mew pięciu gatunków, w tym 42 żółtonogie.

Kuligów

W ubiegły weekend w Kuligowie pojawił się pierwszy kszyk i pięć mew żółtonogich.

Obok żerujących bielików uwijały się mewy i... bocian.

W trawach żerowały potrzosy.

W tym tygodniu woda poszła w górę, a temperatura wzrosła co spowodowało pojaw licznych gęsi: białoczelnych...

...i zbożowych.

Przyleciały też kormorany...,

...głowienki...

...i bielaczki z pobliskiego Zalewu Zegrzyńskiego.

Pojawiły się też pierwsze rycyki.

Na pobliskich polach spotkałem jasnego myszołowa.

Rybołówka białowąsa

W tych słowach pisał o rybitwie białowąsej prof. Taczanowski:

Wierzch głowy czarny, boki twarzy, pokrywy podogonowe i spód skrzydeł białe; zresztą popielata, najciemniejsza na brzuchu. Dziób i nogi czerwone.

Dziób silniejszy niż u następujących, nogi wyższe z dłuższemi palcami, ogon mocniej widłowaty, po rozłożeniu jeszcze wycięty.

U starego ptaka cały wierzch głowy po liniję dolnej krawędzi oka czarny ze słabym zielonawym połyskiem; na bokach twarzy pod tą czarnością szeroka smuga czysto biała; podgardle zaś zajmuje tak słaby popielaty odcień, że w pewnych kierunkach zdaje się być zupełnie białem. Cały płaszcz wraz ze skrzydłami i ogonem błękitnawo popielaty, jedwabisto połyskujący; skrajna lotka czarniawa, a lotki pierwszego rzędu mają tak mocny srebrzysty połysk, że w pewnem nachyleniu ku światłu wydają się białemi; skrajna sterówka biało brzeżysta, spodnia strona wszystkich biaława. Cały spód prócz pokryw podogonowych popielaty, koloru płaszcza na szyi i piersiach, na brzuchu coraz ciemniejszy, ku tyłowi łupkowego koloru. Spód skrzydeł i pokrywy podogonowe czysto białe. Dziób i nogi buraczkowo czerwone; pazury czarne; tęcze czarniawe.

Samica tem się tylko odznacza, że kolor brzucha ma o wiele bledszy.

Odzież jesienna znacznie odmieniona, czoło wtenczas jest czysto białe, przestrzeń między oczami aż do czalu zajmuje kolor biały, drobno czarno centkowany wzdłuż stosin; przed okiem czarniawa plamka, całą zaś tylna część głowy czarna. Kolor popielaty wierzchnich części cokolwiek bledszy niż w odzież wiosennej. Cały spód czysto biały, boki tylko szyi słabo popielato pociągnięte; brzegi skrzydeł i spodnia ich strona białe, lotki, biało w końcach obwiedzione.

Młode w pierwszem pierzu mają czoło czysto białe, przestrzeń poza oczami czarno upstrzoną, przed okiem czarniawą plamę; tył głowy czarny, biało poprószony. Plecy i barkówki rudawo i brunatno plamiste. Skrzydła popielate, rudawo na pokrywach poplamione, a biało w końcach lotek obwiedzione. Sterówki popielate zakońćzone plamą brunatną, rudawym brzegiem pióra obwiedzioną. Cały spód biały, na bokach piersi rudawo plamisty. Dziób krótszy niż u starych, od nasady cielisty, w końcu brunatny; nogi brudno cieliste.

Jaja są znacznie większe niż dwóch następnych, kształty i połysk mają takie same. Tło najczęśćiej brudno zielone, lub oliwkowo zielone, rzadziej oliwkowo popielate lub brudno białawe. Spodnia pstrocizna składa się z nielicznych plamek popielato brunatnawych, bladych i w skorupę wsiąkłych, nie zawsze wyraźnych, i powierzchownych czarniawo brunatnych, dużych plam i plamek nieregularnych; czasami kręte sznurkowate popisania. Na jednych plamy są rozmieszczone po całej powierzchni, na innych tworzą mniej więcej wyraźne obrączki.

Ojczyzną tej rybołówki jest Europa południowo-wschodnia, a szczególniej obficie znajduje się ona w południowych Węgrzech, w Bauacie i Pograniczu wojskowem; rzadka we Włoszech, w południowej Francyi i w Niemczech. Znajduje się także w zachodniej Azyi, lecz nie wiadomo, jak daleko rozciąga się ku Wschodowi, równie i w Afryce północnej, gdzie aż na południu Nubii bywała postrzeganą. U nas jest bardzo rzadka, postrzegałem ją tylko w południowo wschodnich okolicach Lubelskiego, na jeziorkach razem z kaczkami i rybołówkami białoskrzydłemi. Nie mam pewności, czy się tam gnieździ; zdaje się, że tak jest, gdyż widywałem ich kilka par przez cały Maj na jeziorku w Wytycznie, razem z dwoma gatunkami wyżej wymienionemi, lecz żadne jeszcze jaj w tym miesiącu nie miały. Według TYZENHAUZA do Litwy przypadkowo zalatuje.

Rybołówka ta trzyma się przez cały czas lęgowy w tych samych miejscach, co i następujące dwa gatunki, to jest po mocno zalanych grząskich bagnach, rzadką roślinnością porosłych i na brzegach jezior bagnistych i spławami pokrytych. Łatwa jest bardzo do odróżnienia zdaleka w locie po dłuższych skrzydłach, mocniejszem wykrojeniu ogona, po odznaczającej się białości boków twarzy i ciemnym kolorze brzucha; prócz tego lot ma dosyć odmienny.

Gnieździ się mniej więcej gromadnie, równie w odosobnionych osadach, jak i w pomięszaniu z innemi gatunkami, na zalewach najczęściej po kępach rzadką trawą na wierzchu zarosłych, albo na spławach nad powierzchnię wody wystających, czasami nawet w miejscach na kilka cali wodą zupełnie zalanych. Gniazda układają z kawałków suchych traw i trzcinek tak samo, jak inne gatunki, na głębszych zaś miejscach, podobnie jak śmieszki Larus ridibundus, budują wysokie kopce nad wodą wystające. Często ich gniazda bywają bardzo gęsto zakładane.

Rybołówka czarna

Ks. Kluk nazywał ją czarną morską jaskółką, a prof. Tyzenhauz krzyczkiem, zaś prof. Taczanowski opisywał tak:

Głowa czarna, całe ciało, skrzydła i ogon ciemno popielate, pokrywy podogonowe i spód skrzydeł białe.

Dziób szczupły, nogi szczuplejsze niż u poprzedzającej, błony miernie wykrojone, ogon mniej widłowaty, po rozwinięciu równo przycięty.

Stary samiec ma cały wierzch głowy wraz z bokami twarzy sadzowato czarny, z lekkim granatowym połyskiem, cały płaszcz wraz ze skrzydłami i ogonem popielaty, ciemniejszy na karku a stopniowo jaśniejący ku tyłowi; skrajna lotka czarniawa. Kolor spodu niestały, to jest: u jednych prawie sadzowato czarniawy, u innych koloru łupkowego, u innych zaś brudno popielaty. Pokrywy podskrzydłowe i podogonowe białe. Dziób czarny, z czerwonemi zajadami, nogi czerwonawo brunatne, z czarnemi pazurami; tęcze czarniawe.

Samica różni się tylko jaśniejszym kolorem na spodzie ciała.

Odzież jesienna zupełnie jest odmienna od wiosennej, a mianowicie czoło i twarz, podobnie jak u młodych, są czysto białe; czarność zajmuje tylko wierzchnią część tyłu głowy i plamę przed okiem. Cały spód czysto biały, na bokach piersi cokolwiek popielato pociągnięty. Lotki pierwszego rzędu ciemniejsze.

Młode w pierwszem pierzu mają czoło aż poza oczy i twarz białe, tylną część wierzchu głowy wraz z tylną stroną karku brunatno czarniawą, plecy śniade, upstrzone rudawemi obwódkami piór, barkówki popielate, przy końćach śniade i rudawo obwiedzione, kuper popielaty, śniado poprzecznie znaczony. Skrzydłą popielate, rudawo na pokrywach upstrzone, a wzdłuż ramienia śniado pociągnięte. Ogon popielaty, końce sterówek tak samo jak i lotek ciemniejsze. Cały spód biały, boki szyi lekko szaro rudawym kolorem pociągnięte; na bokach zaś piersi duża plama śniada. Nogi bledsze niż u starych.

Pisklęta puchowe z wierzchu jasno brunatno rdzawe, brunatno i czarno upstrzone; od spodu białe.

Jaja w ogóle są podługowate, mocno zeszczuplone w końcu cieńszym, niektóre nawet okazy prawie przybierają kształt gruszkowaty; częściej i koniec grubszy jest słabo wyciągnięty, lecz niektóre tak są w nim nagle zaokrąglone, jak u ptaków bekasowatych. Tło przedstawia różne stopniowania od rudawo glinkowatego do brunatno rudawego, częściej ciemniejsze niż jasne, rzadziej biało zielonawe, brudno zielonawe lub zielono rudawe. Pstrocizna podwójna, składa się z plam nielicznych popielato brunatnawych, bladych, wsiąkłych w skorupę, i mniej więcej grubych, licznych i bardzo ciemnych plam nieregularnych, zmięszanych z drobniejszemi, brunatnych lub czarniawo brunatnych; najczęściej przy końcu grubszym znajduje się obrączka ze zgęszczonych plam, lub nawet w grube namazania pozlewanych, stanowiących niekiedy prawie ciągłą przepaskę. Na plamach ciemnych zwykle moc i gęstość koloru jest niejednostajna. Na wszystkich, najbledszych nawet, jest słaby połysk, lecz im tło ciemniejsze, tem jest on mocniejszy.

Gatunek ten najobszerniej jest rozmieszczony na kuli ziemskiej i najobfitszy z całej familii, zamieszkuje bowiem całą Europę aż do 60° szer. półn., całą prawie Azyję od Syberyi środkowej aż do Indyj wschodnich, Amerykę tak północną jak i południową i Afrykę północną, a wszędzie prawie równie jest obfitym. U nas najpospolitszy i najliczniejszy, nalatuje w końcu Kwietnia i w pierwszych dniach Maja, i pokazuje się do Sierpnia; miejscowe jednak w połowie Lipca odciągają, te zaś, które później widujemy są przelotne z północy. Lęgowe osiedlają się w mniej więcej licznych towarzystwach na dużych zarośniętych stawach, jeziorach i na mocno zalanych nagnach; w przelotach zaś wszędzie się pojawiają, gdzie tylko są jakiekolwiek wody. Wędrujące stada ciągnąc ponad lądami, wzbijają się częstokroć tak wysoko, że je z trudnością dopatrzyć przychodzi, lecz przybywszy nad wody lub błota zniżają się raptownie i kręcąc się ponad ich powierzchnią żerują i posuwają się powolnie w kierunku swej drogi. Z wiosny przelotne najwięcej się pokazują w okolicach błotnistych, lecz ten ich przelot nie jest ani tak obfity, ani tak widoczny jak powrót, odbywany przez cały Lipiec i połowę Sierpnia; wtenczas bowiem prócz stad pokazujących się dość często po rozmaitych stronach kraju, najgłówniejszy ich ciąg odbywa się prawie nieustannie nad Wisłą. Codziennie prawie widzieć można stada mniej więcej liczne kręcące się nad tą rzeką i posuwające się powolnie pod wodę, a są dnie, w których stado za stadem przeciąga. Ciągnąc tym sposobem nad rzeką zatrzymują się na żer w miejscach dogodnych, gdzie właściwym sobie sposobem polują, lecz długo nigdzie nie zostają. Na noc siadają po wyspach, kępach, spławach, kołkach itp.

Gnieżdżą się, jak się wyżej powiedziało, na stawach, brzegach jezior i bagnach zarośniętych niegęstą roślinnością, najczęściej w miejscach, gdzie woda nie jest głęboka, zarosła obrzednią trzciną, mniej więcej rzadką trawą, mniej więcej gęsto grzybieniem i ostem wodnym (Stratiotes aloides) i zawiera osuszone spławy i blaczki. W takichto miejscach, jeżeli są one nieciasne i wśród obszernych wód i błot położone, ogromne ich osady się wywodzą, nie w każdym jednak roku równie obficie; owszem zdarza się, że zwyczajem ptaków tułających się zaledwie co kilka lat osiedlają się w pewnych miejscach, a przeciwnie inne, gdzie się zwykle wywodzą, w pewne lata całkiem pomijają.

Ścielą w końcu Maja lub na początku Czerwca nędzne gniazdka z suchych kawałków skrzypiu, trzcinek i innych traw wodnych, po małych kępkach, spławach, liściach grzybienia lub kępkach nagromadzonych szczątków traw starych. Często gniazda tuż przy sobie bywają zakładane, w każdym razie na przestrzeni dosyć ograniczonej, stosownie do dogodności miejsca jak i do obfitości osady. Zwykle tylko same osady składają, jednakowoż nierzadko trafia się je spotykać w połączeniu z innemi rybołówkami lub mewami, w naszych stronach najpospoliciej z rybołówkami białoskrzydłemi lub śmieszkami.

Ze wszystkich gatunków krajowych najnatarczywsze są przy gniazdach; gdy się człowiek pokaże w blizkości, zlatują się ze wszystkich stron i póty krzycząc nieodstępnie nabijają, póki się nie oddali. Spomiędzy także wszystkich gatunków najzapalczywiej się kręcą nad zastrzelonemi towarzyszkami. Żywią się głównie dużemi owadami wodnemi i gąsienicami, które z pod powierzchni wody albo z roślin chwytają; często także łapią w locie ważki powolnie nad wodą latające. Porywają także drobne rybki i kijanki żabie, lecz w małej ilości i zawsze nad nie owady przedkładają.

W odzieży jesiennej zupełnej nigdy się u nas nie trafiają; lecz, podobnie jak rybołówki białoskrzydłe, stare odlatują w pstrem upierzeniu; wszystko zaś, co się o tamtej pod tym względem powiedziało, stosuje się także do tego gatunku.

Rybołówka białoskrzydła

Rybitwę białoskrzydłą Jarczyński zwał białoskrzydlną, a prof. Taczanowski opisywał tymi słowy:

Czarna, ogon, pokrywy nad i podogonowe białe, skrzydła popielate, z białemi pokrywami na przodzie, trzy lub cztery skrajne lotki czarniawe, pokrywy podskrzydłowe czarne.

Dziób miernie szczupły; nogi szczupłe, błony mocno wycięte spinają palce w samej tylko nasadzie; ogon słabo wykrojony, po rozwinięciu równo przycięty; skrajne sterówki tak szerokie jak inne i w końcach niezwężone.

Stary samiec na całem ciele czarny, kolor ten na głowie, karku i całym spodzie najmocniejszy zielonawo cokolwiek połyskujący, ku plecom coraz bledszy, zajmuje i barkówki i kuper. Ogon, podbrzusze, pokrywy nad i podogonowe czysto białe. Pokrywy podskrzydłowe na przodzie skrzydła białe, następnie przechodzą stopniowo u tyłowi w kolor popielaty, coraz ciemniejszy tak dalece, że na nadlotkach dochodzi łupkowej ciemności; trzy lotki skrajne czarniawe, popielato poprószone, dalsze srebrzysto popielate, a ramieniowe znowu ciemniejsze, koloru łupkowego; spodnia strona lotek biaława, w końcach tylko ciemno popielata, pokrywy podskrzydłowe czarne. Dziób wiśniowo czerwony; nogi jasno pąsowe, z czarnemi pazurami; tęcze czarniawe.

Samica znacznie się różni, jej bowiem czarność na ciele o wiele jest bledszą, szczególniej na spodzie, plecach i barkówkach. Pokrywy skrzydłowe po brzegu tylko białe, następnie zaraz w popielate przechodzą; cztery skrajne lotki czarniawe, następne ciemniejsze niż u samca. Spód skrzydeł jak u samca, lecz czarność pokryw także bledsza, sadzowata. Sterówki po brzegach popielato mniej więcej pociągnięte. Dziób i nogi brudniejsze.

Odzież zimowa zupełnie odmienna, cały bowiem płaszcz jest jasny, modrawo popielaty; spód, czoło i boki głowy czysto białe, tył głowy z wyższą częścią karku i duża plama na uszach światło popielate, czarno gęsto upstrzone, przed okiem czarna plama, mniejsza biała przestrzeń na krawędzi skrzydła, a wzdłuż kości łokciowych czarne zafarbowanie. Dziób od nasady czerwonawo cielisty, w końcu czarniawy; nogi pomarańczowo cieliste.

Młode w pierwszem pierzu podobne do młodych gatunku poprzedzającego, lecz dostatecznie się od nich w pewnych szczegółach odznaczają. Białość na och czole nie jest czysta, lecz podobnie jak na bokach szyi i bokach piersi brudno płowym kolorem pociągnięta; na tyle głowy w miejscu czarnej plamy przestrzeń ta jest tylko czarniawo centkowana na tle takiem, jak kolor ciała; przed okiem i na uchu czarne plamy. Plecy i barkówki ciemne, brunatno śniade, a pokrywy skrzydłowe jasno popielate. Cały spód, pokrywy podskrzydłowe i podogonowe białe. Sterówki popielate, w samych końcach ciemniejsze. Dziób brunatno rogowy; nogi cieliste.

Jaja tak są podobne do jaj poprzedzającej iż prawie nie podobna ich rozpoznać, i przedstawiają wszystkie odmiany kolorów, jakie się między tamtemi zdarzają.

Piękna ta rybołówka zamieszkuje w Europie południowe i wschodnie okolice, a mianowicie w Hiszpanii, południowej Francyi, we Włoszech po jezioro Garda, w Dalmacyi, w Grecyi, w Węgrzech i na pobrzeżach morza Czarnego, nie posuwając się na zachodzie w głąb lądów; na wschodzie nierównie dalej rozciąga się ku północy; i tak w Rosyi i Syberyi za 50° szer. półn. przechodzi, i znajduje się po całej Syberyi zachodniej i wschodniej, a nawet według PALLASA w Kamczatce. Na południe posuwa się także daleko, to jest w Azyi do Indyj wschodnich, w Afryce w Nubii bywała postrzegana. W Królestwie Polskiem jest rzadka, i w zwykłe lata wywodzi się tylko w małej liczbie w okolicach błotnistych ziemi Chełmskiej i Radzyńskiej przy niektórych jeziorach, a szczególniej pod Wytycznem i Zawadówką. W lata zaś dżdżyste, gdy wody zbytnio zaleją właściwe ich lęgowe błota na wschodzie, a w okolicy wyżej wymienionej przygotują im po błotach stosowne miejsca, zostają tam na ląg w nierównie większej ilości, w takich nawet miejscowościach, w których się w zwykłych czasach nie osiedlają. Miałem tego przykład w roku 1853 na kilkunastu parach gnieżdżących się w towarzystwie śmieszek Larus ridibundus i rybołówek zwyczajnych Sterna hirundo na błocie pod Sosnowicą w powiecie Radzyńskim; wszędzie wtedy po okolicy częściej się trafiały niż w inne lata. Corocznie w Maju widuje się tam mniej więcej liczne ich stada na przelocie, niekiedy nawet pokazują się i w okolicach samego Lublina; dalej ku zachodowi i północy są jeszcze rzadsze, prócz bowiem jednego samca ubitego w końcu Maja r. 1865 pod Warszawą nie ma żadej wiadomości o jej postrzeganiu w tych okolicach lub więcej północnych. Zaliczona jest także do fauny Szlązkiej, jako przypadkowo zalatująca.

Na Polesiu Wołyńskiem gnieździ się ta rybołówka w niezliczonej mnogości, a głównie po rozległych bagnach przy ujściu Turca do Prypeci, jak równie i w wielu innych miejscach tej błotnistej okolicy. W niektórych miejscach są one tam tak obfite, że niezawodnie można je za najpospolitsze ptaki uważać. Można powiedzieć, iż rozległe błoto pod Worokomlem w powiecie Kowelskim jest niemi przepełnione; spojrzawszy tam bowiem o każdej porze dnia w którąkolwiek stronę, czy to na błoto, czy też na pola, widzi się mnóstwo tych ptaków snujących się w rozmaite strony; tamto niezawodnie są one liczniejsze niż gdzieindziej wróble. Błota te ciągną się w jednę stronę ku Kobryniowi, w drugą ku Pińskowi, a wszędzie prawie rybołówki te równie są obfite, można więc wyobrazić sobie, jaka ich tam ilość przebywa. Na błotach tamtej okolicy same się tylko trzymają, ponad rzekami tylko i przy głębokich bagnach mięszają się z niemi krzyczki, zawsze jednak te ostatnie są w mniejszej liczbie, i na pierwszy rzut oka rozpoznać się dadzą.

Prócz tego, że łatwo je poznać z daleka po czarności spodniej strony skrzydeł, latająniżej od krzyczków i odmienne w powietrzu odbywają ruchy, głos przytem odmienny wydają. Stada w odległości lecące łatwo odróżnić; krzyczki bowiem lecą zwykle dość wysoko (40-60 stóp w górze, często nawet wyżej), rozproszonana znacznej przestrzeni, i dążą w jednym kierunku; białoskrzydłe przelatują nizko nad ziemią stadem znacznie skupionem. Krzyczki za zbliżeniem się człowieka do gniazd nieustannie nabijają, przeciwnie stado białoskrzydłych z wrzawą nadleci, pokręci się i odleci, znów po chwili powróci, lecz nigdy długo naraz nie zabawi.

Gnieżdżą się po kępkach wśród bagien, nie tak nagromadzone jak krzyczki, lecz rzadko rozsiane na znacznych przestrzeniach. Na kępkach tych wygrzebują dołki i uściełają gniazda podobne jak i poprzedzające. Młode skoro tylko zaczną latać, przelatują się w blizkości ponad błotami i polami; następnie łączą się z innemi rodzinami równego wieku i tak częściowo opuszczają lęgowe błoto w mniej więcej licznych stadach. W końcu Lipca już są bardzo rzadkie, same bowiem tylko opóźnione lęgi gdzieniegdzie się spotyka. W czasie wędrówek często się je widuje w okolicach sąsiednich, gdzie się wcale nie lęgną, albo same, albo zmięszane z krzyczkami. Jeżeli lecą same, rzadko przelatują nad błotami, lecz po większej części unoszą się ponad zbożami i ta owady chwytają, tak siedzące na roślinach jako też latające.

Czas pierzenia starych nie razem następuje, około Śgo Jana już jest wiele między niemi mocno pstrych, a szczególniej dużo już mają białych piórek na głowie i szyi, gdy inne w zupełnym są jeszcze wiosennym stroju. W końcu Lipca te, które jeszcze pozostały, nie więcej są pstrokate jak były te, które w Czerwcu odleciały. W tej zatem okolicy całkowitej zmiany pierza nie odbywają. Okoliczność ta dowodnie przekonywa o dwóch następujących pewnikach: 1) że póty tylko bawią one w naszych stronach, póki dzieci nie wychodują, i że natychmiast odlatują, skoro te są zdolne do podróży; 2) że pierzenie się starych jest w ścisłym związku z gnieżdżeniem, to jest, wtenczas one zaczynają zrzucać pierwsze pióra, kiedy młode się wyklują, a skoro te z gniazd już wylecą, stare znacznie w pierzeniu się postąpiły. Wspomnieć tu także wypada, iż nigdy u nas tak daleko z pierzeniem się nie postępują, jak jest egzemplarz w przejściu na figurze NAUMANNA przedstawiony, a szczególniej na brzuchu są jeszcze zupełnie czarne.