Mapa stwierdzeń

Mając ostatnio nieco czasu naniosłem na mapę Google miejsca moich pierwszych stwierdzeń.

Jeśli ktoś ma ochotę przyjrzeć się bliżej to pełna mapa znajduje się tutaj.
Na niebiesko zaznaczone są pierwsze stwierdzenia poza Polską, na zielono z kropką pierwsze w Polsce, a na zielono bez kropki polskie stwierdzenia gatunków widzianych wcześniej za granicą.

Dziesięć kilo czytelników

Chciałbym Wam podziękować za odwiedzanie mojego bloga i czytania moich wypocin.
Dziś właśnie odwiedził mnie dziesięciotysięczny czytelnik :)

Gawron

Tworzącego najliczniejsze wśród krukowatych kolonie gawrona prot. Taczanowski opisywał tymi słowy:
Czarny, z mocnym fioletowym połyskiem; nozdrza i okolice dzióba nagie, brodawkowate, białawe; ogon stopniowano zaokrąglony.

Połysk na gawronie jest szafirowo fioletowy, o wiele mocniejszy niż na wszystkich innych gatunkach krajowych, prawie wszędzie jednostajny, na lotkach tylko pierwszorzędnych i odpowiednich im nadlotkach jest koloru zielonego; pióra pokrywające szyję i piersi są delikatne i układające się bardzo gładko w jednostajną powierzchnię, stosiny na karku są niewidoczne powierzchownie. Część naga przy nasadzie dzióba zajmuje cały brzeg czoła po przedni kąt oka, z dołu zaś część policzków po tylny kąt oka i obejmuje całe podgardle; nie ma żadnych śladów pokryw nadnozdrzowych, szczeci nasadowych górnej szczęki, ani piórek na wierzchu i z boków, lecz wszędzie powierzchnia chropawa; na podgardlu tylko zostają gdzie niegdzie puchowate ślady po piórach. Dziób, szczuplejszy niż u wrony, z końcem mało nadgiętym, i nogi wraz z pazurami czarne; tęcze ciemno brunatne.
Samica niczem się nie odznacza.
Młode w pierwszem pierzu głównie się odznaczają od rodziców sutem pokryciem nozdrzy i upierzeniem przodu twarzy, tak samo jak na innych gatunkach, prócz tego słabszym połyskiem całej odzieży. Przez całą zimę nie zmieniają się, dopiero na wiosnę zaczynają coraz więcej tracić piórka przy dzióbie, aż nakoniec część ta obnaża się całkowicie. Zmiana ta następuje w skutku mechanicznego działania, to jest przez wycieranie się w ciągu nieustannego grzebania w ziemi, co już im na całe życie zostaje. Miejsca te tracą nawet zdolność wydawania piór.

Jaja są bardzo podobne do wronich, głównie się tylko odznaczają wielkością. Tło bywa zielone, modrawe lub zielono siwawe; tak upstrzone jak najpospolitsze wronie, to jest plamami nieregularnemi, porozmazywanemi, stanowiącemi mięszaninę większych i drobniejszych, pokrywającą tło albo tak gęsto, że mało gdzie z między nich przegląda, albo pospoliciej dość gęsto, lecz zostawiając tło w większej części widocznem. Dosyć rzadkie są jaja w jednym końcu mocniej plamiste lub zamazane, Inne odmiany upstrzenia, o jakich się pod wroniemi mówiło, rzadziej się trafiają niż na tamtych, lecz także bywają prawie zupełnie nieplamiste.
Mieszka w Europie, w Azyi umiarkowanej i w Syberyi po rzekę Obę i w Ameryce północnej. U nas pospolity, a w pewnych porach roku bardzo obfity. Spomiędzy wszystkich gatunków najwięcej towarzyski, nie tylko bowiem, że ciągle w stadach się trzyma, ale nawet gnieździ się gromadnie; rzadko zaś kiedy pojedyńczo odbijają się od stad swoich, a nigdy nie gnieżdżą się na osobności. Z głębokiej północy usuwają się przed zimą do krajów umiarkowanych. Przez całą zimę, jesień i początek wiosny, stada gawronów mniej więcej liczne, niekiedy z tysięcy się składające, tułają się razem z kawkami i wronami po polach, gdzie szukają robactwa na powierzchni, a więcej w ziemi zagrzebanego, a szczególniej pędraków chrząszczowatych owadów. Nigdy długo na miejscu siedzieć nie lubią, i ciągle przenoszą się z pola na pole, nie razem, lecz zrywając się częściowo, wszystkie rozwlekle dążą w jednym kierunki. Często się zdarza widzieć ptaki siedzące w dwóch miejscach dosyć od siebie odległych, połączonych wlokącym się szeregiem ptaków nad samą ziemią. Wieczorami ich stada ściągają codziennie z różnych stron, nawet o kilka mil odległych, na wysokie drzewa, od dawna już na noclegi przez niewybrane, gdzie wraz z kawkami i wronami w tak ogromnem mnóstwie drzewa obsiadają, że się niekiedy gałęzie pod niemi łamią, i głuszą okolicę przeraźliwemi wrzaskami. Rano każde stado w swoję stronę odlatuje. Sławny jest z tego Ogród Saski w Warszawie, położony w środku miasta i przedstawiające najbezpieczniejsze schronienie.

Prócz owadów i robactwa, stanowiących główne ich pożywienie, w zimie jadają ziarna zbożowe, które zbierają z gnojów roztrzęsionych po polu,po drogach, lub ze stert wyciągają; latem wyjadają także innym ptakom jaja i pisklęta, po części drobne gady, lecz padliny nie tykają nigdy. Głosy wydają wrzaskliwe i przeraźliwe, dosyć odmienne od wronich.
W Królestwie Polskiem nie znam żadnego miejsca, gdzieby się stale gnieździły, jak w innych sąsiednich krajach, gdzie mają od dawna już uprzywilejowane gaje, w których się ciągle w wielkiem mnóstwie wywodzą. Autorowie niemieccy wspominają o kilku takich osadach w Niemczech, a P. SKINDER wymienia podobną na Litwie, gdzie w gaiku, zarastającą wysepkę na Dźwinie, takie się ich mnóstwo wywodzi corocznie, że księża Bernardyni druizcy, właściciele tego miejsca, marynują młode i stare na użytek własnego i innych klasztorów, co wcale ptaków nie zraża. Ten sam obserwator wymienia podobne osady w okolicach Morza Czarnego. Gnieżdżą się one niekiedy w towarzystwie czapel i ślepowronów, które muszą nieustannie pilnować gniazda, bo skoro tylko na chwilę się oddalą, natychmiast gawrony rzucają się na jaja. Zwykle to je spotyka, gdy się przed ludźmi powynoszą.

W razie jednak pojawienia się przyjaznych dla nich okoliczności w jakiej okolicy, przybywają z wiosny stada mniej więcej liczne i zakładają czasowe osady, gdzie póty się wywodzą, póki się te okoliczności nie zmienią. I tak kilkanaście lat temu miały swoje gniazda w ogrodzie Saskim w Warszawie, lecz gdy ich drzewa wycięto, wyniosły się zupełnie. Przez kilka lat ostatnich kilkadziesiąt par gnieździło się w ogrodzie wilanowskim po starych topolach nadwiślańskich; podobnie w gaiku pod Czernicami o dwie mile od Przasnysza. Z wiosny zaś roku 1860 w początku Kwietnia kilkadziesiąt par nagle przyleciało do małego gaju olszowego pod Bielawą o dwie mile od Warszawy, i natychmiast zaczęły słać gniazda. Wszystkie już prawie siedziały na jajach, które im częścią pozabierano a od innych odstraszono. Przyległe pastwiska i suche łąki, na których ciągle przez czas pobytu siadały, tak znurtowały i skopały raz koło razu, że całe przestrzenie wydawały się jakby zryte i cała murawa została poruszona i wysuszona. W ciągu lata dopiero wyjaśniła się prawdziwa przyczyna tych nawiedzin, gdy wylęgło się na tych łąkach takie mnóstwo chrząszczyków Metolontha solstitialis że aż nieprzyjemnie było tamtędy przechodzić. Lat temu kilkanaście w tej samej olszynie gnieździły się przez lat kilka, ale je także odstraszono.

Ścielą gniazda przy cienkich i kruchych wierzchołkach i końcach bocznych gałęzi wysokich drzew, podobne zupełnie do wronich, lecz w tem głównie odmienne, że środkowe wysłanie głównie się składa z kępek suchej darniny, dosyć gładko utkanych. Na jednem drzewie bywa po kilka lub kilkanaście gniazd. Zachowują się dosyć zgodnie, lecz podczas słania gniazd jedne drugim rabują materyjały z gniazd już pozaczynanych. Nieprzyjemne bardzo jest ich sąsiedztwo dla przeraźliwej wrzawy, którą po całych dniach zagłuszają okolicę. Niosą od 3-5 jaj.

Plasticzki stacjonarne (20)

W lutym 2012 spotkałem na jez. Wilanowskim parkę obrączkowanych łabędzi niemych.

Przypomniałem sobie o nich wczoraj, kiedy ponownie odczytałem obrączkę na jednym z nich.
Ptaki zostały zaobrączkowane w marcu i czerwcu 2010 i od tej pory co roku wywodziły 6-8 młodych i były obserwowane po 12 razy.

Rodzinne ptaszenie

W ramach aktywacji ortopedycznej Kosmici z Mamą zabrali mnie na spacer nad jeziorko Wilanowskie.

Wspomagane chlebowym nęceniem ptaki cieszyły dziatki, ja natomiast przepatrywałem stadka. Wśród kilkudziesięciu śmieszek dostrzegłem sześć mew siwych. Wśród krzyżówek gęgawę...,

...hodowlaną kaczkę (nazwaną szybko przez Kosmitę łaciatą krową)...

...łyskę i kokoszkę...

...oraz parkę nurogęsi.

Jeden z widzianych przed rokiem łabędzi okazał się mieć związane sznurkiem łapy - mam nadzieję, że zawiadomiona straż miejska pomogła mu się uwolnić.

Kawka

Obecnie kawka gnieździ się głównie w otworach budynków, jednak dawniej była dziuplakiem. Prof. Taczanowski opisywał ją tak:
Czarniawa, z granatowym na wierzchu połyskiem, na karku i bokach szyi popielata. Ogon mierny, w końcu równy.

Stary samiec ma wierzch głowy, skrzydła i ogon czarne, z granatowym połyskiem; całe ciało czarniawe z popielatym nalotem i słabym połyskiem na wierzchu; kark i boki szyi siwe, kolor ten jest najsilniejszy u spodu boków szyi. Dziób i nogi wraz z pazurami czarne; tęcza biaława.
Samica mniejsza, słabsze ma połyski, a kolor popielaty mniej odbijający od reszty ubarwienia.
Na młodych w pierwszem pierzu połysk jest bardzo słaby, kolor karku ciemniejszy; tęcze popielate.
Jaja blado niebieskie, posypane obrzedniemi plamkami oliwkowo czarniawemi, średnio drobnemi, mniej więcej jednostajnemi, o konturach doskonale ograniczonych; spodnie plamy fioletowo popielate, blade, także drobne i mniej liczne; zwykle są liczniejsze przy końcu grubszym.

Kawka mieszka w całej Europie aż do Norwegii włącznie, nie ma już jej w Laponii ani w Irlandyi; obficie się także znajduje w Syberyi zachodniej. Z krajów północnych usuwa się przed zimą. W Królestwie Polskiem pospolita, na zimę w większych jeszcze ilościach przybywa. Przez lato trzyma się gromadnie w małych gaikach i w brzegach lasów, obfitujących w dziuplaste drzewa, w skałach, zamczyskach i wysokich gmachach, nawet wśród dużych miast położonych. W Królestwie Polskiem lęgną się najobficiej w okolicy skalistej Krakowskiego, gdzie wiele jest po skałach opustoszałych zamków; w lasach najwięcej ich bywa w Leśnictwie Nowogrodzkiem i w niektórych okolicach Podlasia, w innych zaś miejscowościach mają wiele osad leśnych, lecz nie tak już obfitych. Po gmachach i kościołach miejskich nigdzie w kraju nie widziałem gnieżdżących się kawek, nawet w Warszawie wcale ich w lecie nie ma, gdy przeciwnie w Krakowie stale się wywodzą. Na jesień zlatują wszędzie w równiny razem z gawronami, i znaczna ich ilość zimuje. W okolicach Warszawy co zima pospolite, na noc ściągają do ogrodu Saskiego i Łazienek. Zawsze są towarzyskie i zwykle przebywają przy stadach gawronów, lecz po większej części osobno się trzymają, a szczególnie lecąc zbijają się w osobne gromadki.

Krzykliwe, szczególniej w czasie lęgowym bezustanna w ich osadach wrzawa panuje, lecąc ciągle się odzywają, podobnie jak i przy obsiadaniu na nocleg. Głos wydają krótki, monotonny, przenikliwy i dosyć donośny; odrębny zupełnie od głosów wszystkich innych kruków krajowych. Żywią się głównie robactwem, padliny nie tykają; w zimie po większej części zbierają po drogach i gnojach ziarna zbożowe, a nawet nie pogardzają końskim pomiotem. Mniej są ostrożne od innych gatunków, jednak na otwartem miejscu rzadko człowieka pieszo idącego na strzał dopuszczają. Podobnie jak wrony i inne gatunki, mają zwyczaj bujania w górze nad szczytami i wieżami kościelnemi, gdzie kolejno siadają po krzyżach i wystających punktach, zkąd wzajemnie się strącają. Gnieżdżą się zawsze gromadnie, w dziurach starych murów tak opuszczonych jak i zajętych, pod dachami, w szczelinach skał, i w dziuplach mniej więcej obszernych, w różnych wysokościach. Gniazda ścielą w drobnych patyczków, wysłane wewnątrz kępkami suchej darniny i perzu, suchą trawą, słomą, mchem, siercią itp., a niekiedy ziemią zlepione. Kształt ich czarkowaty, płytszy od półkuli. Co rok do tych samych wracają i naprawiają, z czasem więc stają się one coraz większe. P. SKINDER widywał gnieżdżące się na wysokich urwistych pobrzeżach Morza Czarnego, gdzie same grzebią nory od stopy do dwóch głębokie i niosą w nich jaja na nędznem podesłaniu z posuszu, lub prosto na nagim piasku.

U nas niosą jaja w połowie i w końcu Kwietnia; w Czerwcu młode z dziur wylatują. Ilość jaj od 3-6. Mięso ich delikatniejsze i mniej woniejące niż u innych gatunków, znośniejsze do jedzenia, u nas jednak nieużywane; młode szczególniej chciwie są przez pospólstwo poszukiwane.

Gąsiorek

Gąsiorek nosił dawniej wiele nazw – Rzączyński zwał go srokosem żółtoczerwonym, hr. Tyzenhauz dzierżbą cierniokrętem, Waga irgogołem, Pietruski srokoszem żartownisiem, a prof. Taczanowski tak go opisywał:
Z wierzchu głowy i na karku popielaty; plecy kasztanowato rdzawe; spód biały, różowo pociągnięty; przez oko pręga czarna; gon biały, z czarnym na końcu pasem.

U samicy wierzch całego ciała rudawy, dpód biały, po bokach ciemno łuskowany.
Dziób krótki, miernie wysoki, w hakiem słabo zakrzywionym; nozdrza widoczne; lotka 3a najdłuższa, 2a cokolwiek dłuższa od 5ej, 1a bardzo mało dłuższa od nadlotek.
U samca starego cały wierzch głowy wraz z karkiem modrawo popielaty; przez oko przechodzi czarny pas, sięgający za ucho, a z drugiej strony czoło samym brzegiem opasujący; wązka, biała smużka oddziela tę czarność od koloru głowy, tworzy wązką brewkę i zlewa się nieznacznie z tłem popielatem. Plecy wraz z pokrywami skrzydłowemi kasztanowato rdzawe; kuper i pokrywy ogonowe popielate. Lotki ciemno brunatne, rdzawo brzeżyste, obwódki te szersze na lotkach przedramieniowych, na barokowych najszersze. Ogon biały, zakończony szerokim, czarnym pasem, coraz szerszym ku środkowi; średnie zaś sterówki całe czarne; na wszystkich białych czarne stosiny, a na końcach białe obwódki. Cały spód biały, mocno różowym kolorem pociągnięty, zacząwszy od niższej części szyi przez całe piersi i boki; zostaje tylko czysta białość na gardzieli, na środku brzucha i na pokrywach podogonowych. Dziób czarny, nogi czarniawe, z czarnemi pazurami, tęcze czarniawe.

Samica zupełnie odmienna, z wierzchu rudawa, rudawo szara na karku i kuprze; nad okiem brew biaława. Skrzydła brunatne, ze wszystkiemi piórami rudawo brzeżystemi; ogon brunatny, sterówka skrajna białawo na brzegu i w końcu obwiedziona, inne rudawo brzeżyste. Cały spód biały, na całych bokach, zacząwszy od dzióba aż do ogona, łuskowato upstrzony szaro brunatnemi prążkami, drobno ząbkowanemi. Dziób czarniawy, z nasadą żuchwy żółtawą; nogi bledsze od samcowych.

Młode w pierwszem pierzu podobne do samicy, różnią się od niej brunatnem poprzecznem prążkowaniem na całym wierzchu ciała wraz z pokrywami skrzydłowemi, prócz czego mają jeszcze i prążki od tła głównego jaśniejsze. Obwódki lotek drugorzędnych jaśniejsze, niż u starych, odgrodzone od tła środkowego bardzo wązkim, ciemnym prążkiem. Tło spodu ciała mocno rudawym kolorem powleczone. Szczęka wierzchnia brunatno zielonawa, żuchwa jasno zielona, brzegi obu szczęki żółte, wnętrze dzióba żółtawe; nogi bledsze, sino zielonawe, z pazurkami ciemno szaremi.

Po pierwszem wypierzeniu jeszcze im zostają pewne różnice, a mianowicie tło całego wierzchu jest jednostajnie rudawe, bez różnicy na karku i kuprze; na głowie mają jeszcze gęste prążkowanie ciemne i blado rudawe, na plecach zaś i skrzydłach bardzo mało się już ono przebija. Spód jeszcze rudawo pociągnięty.
Jaja pod względem kształtów podobne przedstawiają odmiany poprzedzającym, jednak nie trafiają się między niemi tak podługowate, jak między tamtemi; najpospolitsze są krótkie, dosyć pękate i łagodnie w końcu cieńszym zeszczuplone. W kolorycie nierównie więcej odmianom ulegają. Tło bowiem bywa białe, biało żółtawe, biało zielonawe czyste lub brudnawe, albo też różowe, każdy zaś z tych kolorów rozmaite odcienia przedstawiam. Kolor plam tak samo jest zmienny, lecz jest w związku z barwą tła, i tak: na białem i żółtawem plamy spodnie są fioletowo popielate, a wierzchnie orzechowo brunatne; na zielonych pierwsze takież same, drugie oliwkowe; na różowych pierwsze popielate albo fioletowo różowe, drugie czerwone, ceglaste lub rdzawe. Między temi wszystkiemi odcieniami plamy powierzchowne bywają w różnych stopniach blade lub ciemne, drobne lub grube; zwykle tworzą przepaskę przy końcu grubszym, także rozmaitą pod względem gęstości; po reszcie powierzchni są albo nieliczne, albo ich wcale nie ma. Wyjątkowo tylko trafiają się egzemplarze z obrączką przez środek lub w końcu cieńszym, albo z plamami rozrzuconemi po całej powierzchni. W licznym komplecie Gabinetu Warszawskiego znajduje się jedno zniesienie o tle białem, z rzadka posypanem tylko przy końcu grubszym drobnitkiemi kropeczkami koloru krwi spiekłej, bez śladu spodniego systemu plam. W każdym razie całę zniesienia bywają pod wszelkiemi względami jednostajne.

Gąsiorek mieszka w Europie południowej i umiarkowanej, na północ zaś dalej się od dwóch poprzedzających posuwa, jednak do Norwegii i Laponii nie dolatuje. Według PALLASA ma się znajdować w całej umiarkowanej Rosyi i Syberyi i być pospolitym w górzystych okolicach Ałtaju i Dauryi, późniejsze jednak poszukiwania Dra DYBOWSKIEGO wykazały, że go wcale nie ma nie tylko w Dauryi, ale w całej zachodniej Syberyi. Europejskie w części przenoszą się do Afryki, częściowo w krajach południowej Europy zostają. LEVAILLANT, w Ornitologii Afrykańskiej, powiada pod tym gatunkiem, że bił je w zimie w Lotaryngii i w okolicach Paryża; prócz tego naturalista ten zapewnia, że ptak ten jest miejscowym w południowej Afryce, i we wszystkich porach równie pospolitym. W Królestwie Polskiem znajduje się wszędzie w nierównie większej obfitości od innych gatunków i wszędzie może być uważany za ptaka bardzo pospolitego, prócz tylko Gubernii Augustowskiej, gdzie już nie jest tak liczny, chociaż wszędzie spotkać go można. Przylot jego rozpoczyna się między 4 i 15 Maja, odlatuje całkowicie przed 20 Września, największa jednak ich liczba odciąga w Sierpniu i w pierwszych dniach Września. Przebywa u nas po wszystkich zaroślach, większych i mniejszych, w ogrodach i w brzegach lasów.

Żywi się głównie owadami, wyjada także z gniazd dużo małych ptaszków i jajek. Tento właśnie gatunek osadza na cierniach chrabąszcze i inne duże owady, od czego jeden z naszych naturalistów, źle zrozumiawszy Bechsteinowskie nazwisko gatunkowe spinitorques, utworzył polską nazwę cierniokręt, pod którą w książkach naszych bywa opisywany. Więcej się on trzyma nizkich krzewów, niż drzew, a lasach nawet mieszkające po krzakach najwięcej przebywają. Obyczaje ma bardzo zbliżone do innych dzierżb, mało się boi człowieka i bardzo blizko daje się podchodzić. Samiec dużo śpiewa, dosyć przyjemnie, i głosami bardzo urozmaiconemi,z łatwością naśladuje inne ptaki i wyucza się ich śpiewów; pospólstwo przypisuje mu z tego względu zmysł zwabiania drobnych ptaków, dla łatwiejszego ich chwytania; nigdy jednak nie spostrzegłem, aby u nas stare ptaki zabijał, mając dostateczną zawsze ilość łatwiejszej do upolowania zdobyczy.
Gnieździ się najwięcej w głębi gęstych i zacienionych krzaków, szczególniej po tarninach, bzach, jałowcach, olszynkach, leszczynach itp., zwykle nizko, a czasem też przy samej ziemi; w lasach niekiedy na drzewach, ale nie wysoko toż samo przy zabudowaniach w nizkich widłowatych gałęziach topoli włoskich, czasami także w płotach chróścianych na sposób makolągiew i dzwońców.

Gniazdo składa się z suchych i twardych patyczków rozmaitych ziół, coraz drobniejszych i miększych ku środkowi, który jest wyłożony korzoneczkami, trawkami i włosieniem; ścielące się zaś na błotach i przy wodzie, używają do budowy suchych szypułek kwiatowych z trzciny, w gniazdach takich więcej bywa nierównie tego materyjału, niżeli z innych ziół, a sam środek z takiego wyłącznie bywa urządzany. Powierzchnia zewnętrzna gniazd bywa nieregularne, ale środek doskonale wygładzony. Stare zapalczywie bronią gniazda, mając je jednak lepiej ukryte, mniej uganiają się za podejrzanemi ptakami, niż inne dzierżby.